Bình
luận từ Dr. Yến
Về
“social marketing”, em góp lời một tí với bài vừa mới đăng của
anh.
Ý tưởng
xem "Vệ sinh như là một loại hàng hóa" rất giống khái niệm
Social marketing được áp dụng trong health promotion mà trong
đó, sức khỏe và hành vi sức khỏe được xem là một dạng hàng hóa
cần tiếp thị. Health promotion đã được triển khai thay thế cho
các chương trình giáo dục sức khỏe (GDSK) từ 2-3 thập niên nay
theo 10 điểm Chăm sóc sức khỏe ban đầu của WHO. Tuy nhiên, ở VN
vẫn còn áp dụng GDSK là chính viện lý do là làm health promotion
chủ yếu dựa vào thay đổi chính sách, mà điều đó khó áp dụng ở VN
(!?). Bằng chứng là trong các trường y, bộ môn GDSK vẫn tồn tại
thay vì là BM Nâng cao sức khỏe. Trên thực tế khái niệm này lại
được áp dụng khá phổ biến trong quảng cáo của các ngành thương
mại như dược phẩm, thỉnh thoảng thấy ở chương trình vận động sử
dụng bao cao su và thuốc ngừa thai, và dinh dưỡng. Rất tiếc nó
vẫn chưa được các nhà lập chính sách quan tâm như anh đã gợi ý.
Thực ra
bộ phận Truyền thông-GDSK của Bộ Y Tế và các ngành trực thuộc đã
được học các khái niệm này rất nhiều và đã giảng dạy trong các
dự án do người nước ngoài tài trợ, và chỉ dừng ở đó hoặc làm rất
nửa vời với lý do thiếu kinh phí (!), không khả thi trong điều
kiện VN (!!), đó là điều đáng tiếc. Bao nhiêu dự án, tiền của
nước ngoài đổ vào để hỗ trợ VN phát triển vấn đề này nhưng mọi
việc vẫn như cũ. Hơn nữa, ngoài Bắc, họ làm dự án để kiếm tiền
hơn là để áp dụng thực tế, bằng chứng là có quá nhiều chương
trình can thiệp dừng ở dạng pilot rồi thôi. Y tế VN vẫn còn
thiếu người lãnh đạo có tầm nhìn và thực sự vì dân.
Sẵn anh
bàn về vệ sinh môi trường, em kể anh nghe chuyện mấy năm trước ở
Đồng bằng sông Cửu Long. Năm đó (khoảng cuối năm 1995 hay 1996
gì đó), Thủ tướng có lệnh dẹp tất cả cầu tiêu ao cá, cầu tiêu
trên sông và xây dựng các hố xí họp vệ sinh cho dân. Anh biết
chuyện gì xảy ra không? Tất cả cầu tiêu trên sông và ao cá bị
dẹp đồng loạt nhưng hởi ôi, lúc đó Bộ xây dựng mới đem vật liệu
xây dựng xuống để xây cầu. Dân không biết đi tiêu vào đâu nên
chỉ biết đi ra đồng, hay gói vào bao nilon và bỏ khắp nơi. Kết
quả là năm đó, miền tây bị dịch tiêu chảy và thương hàn hoành
hành. Thiệt thương cho dân mình quá.
Em cũng
đồng ý là không cần nói nhiều về nhân vật NVD [Nguyễn Văn Dũng]
nữa, nhưng cũng nhân dịp này tạo một luồng suy nghĩ và văn hóa
phản biện mới trong ngành, và không chừng website ykhoanet sẽ
trở nên nổi tiếng (cũng là một dạng tiếp thị xã hội đó). :-).
HY
Bình luận từ tác giả
Thành thật cám ơn Yến. Chỉ đọc qua bài
viết mà nắm lấy ngay cái ý chính và có những nhận xét insightful
(dịch là gì nhỉ? Sáng suốt?) thì đủ biết Dr Yến phải là rất nhạy
bén và thông minh. Vâng, tôi muốn nói đến một khái niệm trong
dịch tễ học đã có từ lâu mà sau này giới health promotion (dịch
là gì?) lấy làm một một phương tiện phòng bệnh.
Đúng là các công ti dược họ lúc nào cũng đi
trước Nhà nước nên họ ứng dụng khái niệm “sức khỏe = hàng hóa”
rất hữu hiệu. Tôi có đọc qua những quảng cáo của họ về mấy loại
thuốc thông thường dọc đường từ TPHCM về miền Tây, và không thể
không thầm khen họ là bậc thầy trong việc ứng dụng khái niệm
đó. Họ còn rất giỏi về hiểu biết văn hóa của người Việt nữa, và
vận dụng các đặc điểm văn hóa đó một cách nhuần nhuyễn để quảng
cáo. Thật ra, chính những biển quảng cáo đó là cảm hứng cho tôi
đi đến suy nghĩ khi viết bài “Vệ sinh như là một loại hàng hóa”
trong tình hình phòng chống dịch tả hiện nay.
Trong khi các quan chức ta tự hào là ta
giỏi, ta hay, thì tôi lại thấy giới trẻ có tiếp cận với thông
tin nước ngoài thì thấy ngược lại. Tôi rất buồn khi thấy rất
nhiều dự án nghiên cứu ở VN cuối cùng khi được công bố thì lại
nằm trong tay của người nước ngoài. Đây là hiện tượng mà tôi
gọi là “khoa
học nhảy dù”. Chất liệu của mình, mình “đi field”, mà cuối
cùng thì tri thức thuộc sở hữu của người khác! Khi được họ cho
tên mình vào danh sách tác giả dài thòng thì tưởng là mình giỏi,
mình hay! Ôi, ngây thơ!
Bàn về vấn đề dự án, có một bạn đọc (tạm
gọi là Dr HP) viết cho tôi sau khi đọc bài đó như sau:
“Dịch tễ học VN mình hiện tại thì Thầy
chưa biết nhiều đâu. "tầm cỡ như E" thì cũng thuộc loại ngon
rồi. Thế mới khổ chứ. Các GS, PGS, TS, chuyên gia, đầu ngành về
dịch tễ có chú ý gì đến những thông tin đó đâu mà biết, NHƯNG
nếu Thầy nói có dự án khoảng vài trăm ngàn hay tiền triệu đô thì
tất cả thông tin liên quan họ nắm chắc lắm và viết dự án cũng
rất hay nhưng sau đó mà làm thì "chó chê mèo mửa".”
Tôi muốn lấy đó làm kết luận cho bình luận
này.
Một lần nữa, tôi xin cám ơn Dr Yến và Dr
HP. Tôi cũng chân thành cám ơn Bs Lê Duy Hùng, Bs Nguyễn Hoàng
Quân, Giáo sư Nguyễn Lân Dũng, và nhiều bạn khắp nơi (có cả mấy
“bạn già” của tôi nữa) đã viết thư khuyến khích, ủng hộ, và chia
sẻ suy nghĩ qua vụ “cơn gió trong tách trà” với ông Nguyễn Văn
Dũng. Tôi có nhờ Bs Phan Xuân Trung đăng bài “Văn hóa tranh
luận” của Bàn Tân Định viết cách đây cũng khá lâu để như là một
bài tham khảo về qui ước bàn thảo khoa học.
NVT |
