TÂM SỰ VỀ THÔNG TIN DỊCH BỆNH 

Em công tác ở cơ quan y tế dự phòng một tỉnh lẻ, không có điều kiện làm được một nghiên cứu đáng kể gì về lĩnh vực phòng bệnh, muốn có thông tin liên quan chỉ còn biết trông chờ vào các nghiên cứu từ các trung tâm lớn. Tuy nhiên qua các vụ dịch bệnh gần đây như vụ dịch tả, bệnh tay-chân-miệng; khi đi tìm hiểu sâu vào các thông tin cần biết mới thấy ngành y tế dự phòng nước nhà còn nhiều khiếm khuyết.

Hiện tại đang có một số dự án nhằm nâng cao năng lực cho hệ thống y tế dự phòng toàn quốc từ tỉnh đến huyện, cả về trang thiết bị, đào tạo. Trong khi các dự án đang xúc tiến một cách chậm chạp thì theo em biết, còn vấn đề cơ bản nữa là tìm được bác sỹ tâm huyết, chịu làm trong lĩnh vực y tế dự phòng khó lắm! Do vậy chắc cũng dễ hiểu muốn tìm thông tin liên quan là cứ thấy thiếu. Những “người có trách nhiệm” thì hình như không muốn trao đổi một cách cởi mở, cầu thị.

Khi tìm các thông tin về tả, thấy các nghiên cứu trên thế giới họ nghiên cứu rất sâu về dịch tễ, về sự tồn tại của vi khuẩn tả và các phẩy khuẩn khác trong môi trường, trong nước, để cuối cùng vẫn kết luận nước là môi trường chủ yếu làm lan truyền  bệnh tả. Còn ở nước ta, khi các thầy (*) đã trao đổi rất nhiều về các kết luận, các nghiên cứu về nguyên nhân, hệ qủa của bệnh tả; chờ mãi vẫn không thấy những “người có trách nhiệm”, những trung tâm nghiên cứu lớn công bố một kết qủa nghiên cứu khoa học đáng giá nào! Có chăng chỉ là những nghiên cứu, mà như các thầy đã chỉ ra, cũng khá công phu, nhưng không giúp gì mà trái lại còn làm nhiễu thêm thông tin có ích cho việc truyền thông phòng chống dịch bệnh (nghiên cứu vi khuẩn chỉ điểm trên tiền; trên rau ngỗ, lá mơ)

Về phát biểu của TS Trần Đáng:

“Muốn xác định một loại thực phẩm nào gây bệnh thì phải thực hiện theo quy chế điều tra rõ ràng. Nếu thức ăn có tỷ lệ tấn công (gây bệnh – PV) cao ở những người ăn thức ăn đó và tỷ lệ tấn công thấp ở những người không ăn thức ăn đó, thì nó gọi là thức ăn nguyên nhân”, TS Trần Đáng nói.

“Trong dịch tiêu chảy cấp lần đầu tiên, chúng em cho tiến hành điều tra tổng thức ăn của 61 bệnh nhân đã xác định chắc chắn là mắc bệnh tả. Chúng em điều tra ngược 5 ngày và xác định tổng số thức ăn 61 bệnh nhân đã dùng là 742, trong đó, 100% bệnh nhân đều sử dụng mắm tôm”.

Em muốn chờ xem công bố chi tiết của nghiên cứu dẫn đến kết luận đó để học hỏi, nhưng chờ mãi không thấy. Theo suy nghĩ, chắc TS đã khảo sát theo quy trình được ban hành bởi Bộ Y tế, Quyết định 39/2006/QĐ-BYT ngày 13/12/2006 “Quy chế điều tra ngộ độc”. Trong quy chế này cũng ghi rõ luôn là “bữa ăn nguyên nhân”, “thức ăn nguyên nhân”, chứ không phải là “bữa ăn nghi ngờ” hay “thức ăn nghi ngờ”.

Tuy nhiên nếu đúng là sử dụng quy chế này cho điều tra nguồn thực phẩm nghi ngờ trong vụ dịch tả thì e không ổn. Vì đối tượng phơi nhiễm trong vụ ngộ độc thức ăn tương đối khu trú (chỉ là những người cùng ăn trong một hoặc vài bữa ăn nghi ngờ), còn trong vụ dịch tả, đối tượng phơi nhiễm rộng hơn và khó xác định được, nên không thể dùng kiểu nghiên cứu bệnh-chứng để xác định tỷ lệ tấn công như vậy. Chưa kể khi phỏng vấn thường do nhiều người làm, và dễ gặp sai sót chủ quan do cách phỏng vấn. Em cũng từng tham gia một số phỏng vấn như vậy, khi mình không phỏng vấn và đứng quan sát người khác làm thì thấy có rất nhiều câu hỏi kiểu gây ấn tượng trước như kiểu “anh, chị có ăn mắm tôm không?”. Với câu hỏi kiểu đó thì chắc chắn mắm tôm sẽ được nhớ tới nhiều nhất và được xác định nhiều nhất.

(Về quyết định của Bộ (văn bản quy phạm pháp luật), cán bộ cấp dưới phải chấp hành, nếu phát hiện có sai sót, có thể phản ánh nhưng vẫn phải chấp hành ‘theo Luật công chức’).

Về nghiên cứu “rau ngổ, lá mơ”, và tiếp theo là đọc bài “Nên hiểu đúng về vai trò của E.Coli và Coliforms trong giám sát nước và thực phẩm” đăng trên báo Sức khoẻ đời sống (báo điện tử ngày 5/5/2008) của BS Bùi Trọng Chiến lại thấy có vấn đề. Trong bài, BS Chiến có mở đầu: “Trong thời gian gần đây, có rất nhiều tác giả, nhiều cơ quan báo chí nói về E.Coli, Coliforms, vai trò của chúng và sự liên quan giữa chúng đến các bệnh tiêu chảy, trong đó có bệnh tả. Nhiều tác giả phân tích lý giải theo hướng sai lầm, chủ yếu là phê phán ảnh hưởng đến công tác chuyên môn. Chúng tôi thấy cần thiết phải giải thích lại rõ ràng hơn để tránh hiểu lầm”. Tiếp theo là phần trích dịch tài liệu của WHO về ý nghĩa của các chỉ số chỉ điểm đó (em cũng đã xem được tài liệu đó ở nguyên bản tiếng Anh). Rõ ràng theo tài liệu của bài viết, chỉ có chỉ số E.Coli là chỉ điểm tốt nhất cho sự ô nhiễm nước từ phân người (hoặc động vật); còn Coliform tổng số, Coliform chịu nhiệt là chỉ điểm không chắc chắn cho sự nhiễm bẩn từ phân vì nó còn bao gồm nhiều vi khuẩn không xuất phát từ phân. Nhưng BS Chiến lại kết luận trong bài viết là “Như vậy, việc các cơ quan chức năng sử dụng coliforms tổng số hay coliforms chịu nhiệt để đánh giá sự ô nhiễm của nguồn nước, thực phẩm có nguồn gốc là từ phân liên quan đến vi khuẩn đường ruột là đúng”; như vậy ai là người “hiểu lầm” hoặc “lý giải theo hướng sai lầm” hay làm cho người khác trở nên như vậy?

(Em cũng định gởi những băn khoăn này trực tiếp cho BS Chiến nhưng sợ “phạm thượng”, vì theo tâm lý chung của cán bộ bây giờ, có một chuyện cần kiêng kỵ là “không được trái ý cấp trên”. Còn cũng không định gởi cho Báo SKĐS, vì đó là cơ quan ngôn luận của Bộ Y tế, không phải là diễn đàn để có thể tranh luận, trao đổi, ‘các phản biện của các thầy có được phản hồi đâu’. Cuối cùng cũng chỉ còn biết tâm sự với các thầy ở ykhoanet.com thôi).

Về dịch bệnh tay-chân-miệng (TCM) gần đây, tìm lại dữ liệu trong nước thì chủ yếu chỉ là các thông tin báo chí, còn từ website của Viện Pasteur tpHCM, Viện VSDTTW, BV Nhi TW, BV Nhi Đồng I tpHCM, Bộ Y tế, thì cũng chỉ có kết qủa nghiên cứu từ năm 2005 của Viện PT HCM như ykhoanet.com đã trích dẫn. Tuy nhiên không hiểu sao số liệu của nghiên cứu đó đăng trên website của Viện Pasteur tpHCM có khác một chút! Thật là hụt hẫng vì đây cũng là một loại dịch bệnh đã xảy ra từ lâu ở Việt Nam nhưng ít ai quan tâm nghiên cứu như vậy, bây giờ muốn biết thông tin bệnh TCM ở VN do EV71, hay CA16 hay loài enterovirus nào khác, thì chắc phải chờ xem đã! Mình thiếu điều kiện nghiên cứu, thiếu quan tâm, thiếu kinh phí hay chỉ đơn giản có thông tin nhưng không muốn gởi lên mạng?

(*) em là đọc giả thường xuyên của ykhoanet.com, chưa được trực tiếp học các thầy giờ nào, nhưng qua ykhoanet.com đã học được khá nhiều, nên xin được gọi như vậy. Xin được tạm giấu tên: BS ĐKT

YKHOA.NET - PHẦN MỀM QUẢN LÝ BỆNH VIỆN

HT MEDSOFT