Phản hồi
của Nguyễn Đ́nh Nguyên về ư kiến của Phạm Văn Linh “Đâu phải là
thiếu cơ sở khoa học”
Cám ơn bạn đọc
Phạm Văn Linh (PVL) (1) đă đọc và phản hồi
bài viết của tôi.(2) Rất lấy làm tiếc là tác giả PVL đă
không “mổ xẻ” nội dung bài viết để chỉ ra những điểm sai hay
không hợp lư nên chúng tôi không có nội dung phúc đáp. Tuy
nhiên, đọc qua nội dung phản hồi của PVL, chúng tôi nhận thấy
chính tác giả không có cơ sở để bảo vệ luận điểm của ḿnh, thậm
chí có chỗ tự mâu thuẫn với nội dung ḿnh viết ra, nên chúng tôi
có một số điểm để trao đổi.
1- Định danh bệnh dịch.
Chúng tôi hiểu, theo quan điểm của PVL, th́ tính đến 10/11, đợt
dịch tiêu chảy cấp tính này vẫn chưa thể định danh là dịch tiêu
chảy cấp đang diễn ra ở miền Bắc Việt Nam là dịch Tả.
Quan điểm của chúng tôi, tại thời điểm ngày 1/11 là đă hướng đến
xác định nguyên nhân chính của đợt tiêu chảy này là do vi trùng
tả (Vibrio Cholerae) (3). Và kết luận có thể khẳng định hơn dựa
trên phát biểu của Bộ Trưởng Bộ Y tế vào ngày 4/11 (4).
Tại sao?
Tiêu chảy cấp tính là có thể do nhiều nguyên nhân. Đúng.
Trong một đợt tiêu chảy cấp tính có thể t́m thấy nhiều tác nhân
gây bệnh khác nhau. Đúng.
Tại sao phải quyết tâm đi t́m vi khuẩn Tả trong đợt tiêu chảy
cấp tính? Bởi v́ tiêu chảy cấp tính do vi khuẩn Tả là loại nguy
hiểm nhất cả cho bệnh nhân nếu không được điều trị đúng và kịp
thời và cho cộng đồng là lây lan mạnh và nhanh. Cần phải xác
định sớm căn nguyên là Tả để có chiến lược điều trị và ngăn ngừa
lây lan đúng mức. Cho nên Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG) đă quy
định, chỉ cần có một bệnh nhân trên 5 tuổi, có triệu chứng kiệt
nước hoặc tử vong sau một đợt tiêu chảy cấp tính là phải có kế
hoạch để nhận dạng vi trùng Tả (5).
PVL cho rằng không phải vi trùng Tả nào cũng gây bệnh, và không
phải bệnh nhân nào nhiễm trùng Tả cũng phát bệnh. Đúng.
Do đó cần phải xác định trên bệnh nhân có triệu chứng lâm sàng
điển h́nh đó có vi trùng Tả gây bệnh th́ mới xác định là bệnh
Tả. Theo báo cáo sớm nhất (3) cho thấy “hầu hết 40 chủng vi
khuẩn Tả đă phân lập được này đều kháng 100% với các kháng sinh
thông thường, nhiên vẫn nhạy cảm với các kháng sinh thế hệ mới”.
Như vậy phẩy khuẩn Tả này có phải chủng gây bệnh không?
Ngoài ra, đă có 15% (tính đến 10/11) số bệnh nhân được báo cáo
là có dương tính với vi khuẩn Tả, số c̣n lại không báo cáo là
nhiễm vi khuẩn ǵ, hoặc cũng có thể không t́m thấy vi khuẩn gây
bệnh. Giới chuyên môn chắc chắn không thể quá ‘ngây thơ’ (naïve)
công bố 15% số bệnh nhân xét nghiệm dương tính với loại vi khuẩn
Tả không có khả năng gây bệnh, mà không nêu các tác nhân có thể
gây bệnh c̣n lại đă phân lập được; trong khi Bộ Y Tế đă kịp thời
ra Quyết định kèm theo hướng dẫn chẩn đoán xác định bệnh Tả ngay
trong tuần đầu của vụ dịch tiêu chảy cấp (6).
Xét nghiệm vi khuẩn Tả (+) phù hợp với triệu chứng bệnh cảnh lâm
sàng điển h́nh của tiêu chảy cấp tính do nguyên nhân Tả (không
cần nhắc lại), th́ tác nhân t́m được đó cần phải khẳng định chẩn
đoán, mặc dù đặc tính sinh học của vi khuẩn có thể biến thể và
không điển h́nh.
Một khi đă xác định được chỉ cần một ca trong số nhiều bệnh nhân
trong một đơn vị địa dư có nhiễm vi khuẩn Tả và có nhiều bệnh
nhân có biểu hiện cùng triệu chứng lâm sàng th́ được gọi là dịch
Tả như chính Bộ Y tế quy định (7), điều này cũng phù hợp với
hướng dẫn của TCYTTG (5). Và khi đó không cần thiết phải xét
nghiệm tất cả các bệnh nhân c̣n lại, mà phải được coi là tiêu
chảy do Tả và xử lư như Tả (5). Thậm chí khi báo cáo chuyên môn,
tất cả các bệnh nhân tiêu chảy trong đợt tiêu chảy đó đều được
tính là Tả bất luận có được làm xét nghiệm hay không, kể cả xét
nghiệm không t́m thấy vi khuẩn Tả (5).
2- Liên quan đến quyết định của Bộ Y tế tạm thời không mua
bán, sử dụng mắm tôm trong thời gian bùng phát dịch
PVL viện dẫn:
“các con số từ các nghiên cứu hồi cứu về các yếu tố nguy cơ trên
các ca bệnh của Viện vệ sinh dịch tễ, th́ quyết định của Bộ y tế
tạm thời không mua bán sử dụng trong thời gian bùng phát dịch là
hoàn toàn đúng đắn”. Các nghiên cứu này là các nghiên cứu nào,
không thấy PVL trích dẫn?
Bất kỳ một quyết định chuyên môn nào cũng cần phải dựa trên cơ
sở kiến thức và bằng chứng tốt nhất có thể có được. Một quyết
định chuyên môn khi được đưa ra phải trả lời được các câu hỏi:
Nhằm mục đích ǵ? Đối tượng được hưởng lợi là ai? Có đem lại
hiệu quả thiết thực không (đạt mục đích, đạt hiệu suất chuyên
môn và kinh tế)? Có cân nhắc giữa lợi và hại chưa? Trong
bài viết của chúng tôi (2) và bài viết của
tác giả Nguyễn Văn Tuấn (8) đă nêu đầy đủ.
Việc sử dụng vaccine pḥng tả, đă được chứng minh là có hiệu quả
đạt được 70%, cho những đối tượng có nguy cơ cao,
mà giới chức y tế c̣n phải cân nhắc là chưa nên triển khai
(9), thế mà lại ra một quyết định chuyên môn có tính chất hiệu
lệnh phải thực thi mà không dựa trên một lư luận và một bằng
chứng đáng tin cậy và có tính thuyết phục nào.
PVL lại viện
dẫn: “Hăy đun sôi, hăy nấu chín, hăy gọt vỏ, hoặc là hăy tạm
thời quên nó đi”. Đúng. Nấu chín mắm tôm mà ăn, tại sao lại cấm
sử dụng. PVL đă tự mâu thuẫn với lư lẽ của ḿnh.
Khoa học có thể chấp nhận những quyết định sai, nhưng không có
chỗ cho những quyết định cảm tính và thiếu bằng chứng thuyết
phục.
Nguyễn Đ́nh Nguyên
Ghi chú:
(1)
http://www.tiasang.com.vn/news?id=2165
(2)
http://www.tiasang.com.vn/news?id=2164
(3)
http://www2.thanhnien.com.vn/Suckhoe/2007/11/2/214518.tno.
“Theo tin từ lớp tập huấn
điều trị tiêu chảy cấp nguy hiểm do Bộ Y tế tổ chức hôm qua,
kết quả phân lập trên các mẫu bệnh phẩm của bệnh nhân cho
thấy vi khuẩn gây tiêu chảy cấp có h́nh phẩy, với hơn 40
chủng gây bệnh. Tuy nhiên, hiện chưa thể xác định được 40 chủng
này có gốc từ một chủng ban đầu hay là các chủng khác nhau. Theo
các chuyên gia y tế, nếu là các chủng khác nhau th́ rất phức tạp
trong điều trị. Qua các mẫu làm kháng sinh đồ, đă xác định
hầu hết vi khuẩn này kháng gần như 100% với các kháng sinh thông
thường, tuy nhiên vẫn nhạy cảm với các kháng sinh thế hệ
mới.”
(4)
http://www.vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/2007/11/3B9FBF9A/
(5) WHO
guidance on formulation of national policy on the control of
cholera, WHO/CDD/SER/92.16 REV.1
(6)
Quyết định 4178/QĐ-BYT Về việc ban hành “Hướng dẫn chẩn
đoán, điều trị bệnh tả”.
(7) Quy định
ban hành kèm theo
Quyết định 4233/QĐ-BYT ngày 3/11/2007 của Bộ Trưởng Bộ Y Tế,
trong mục 2.1. Xác định t́nh trạng dịch có ghi rơ “Một "vụ dịch
tả" được xác định khi có ít nhất 1 ca bệnh tả được xác định”.
Quy định này cũng phù hợp với hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế
giới (WHO) (5).
(8)
http://www.tiasang.com.vn/news?id=2163
(9)
http://www.hanoimoi.com.vn/vn/46/150050/. “PGS.TS Hiển phân
tích, vào thời điểm hiện nay, chưa nên triển khai phổ biến
vaccin. Ngoài lư do dùng vaccin khi đă có dịch là muộn, c̣n phải
tính đến việc đầu tư kinh phí mua vaccin, tổ chức cán bộ triển
khai... Vaccin cũng không phải là biện pháp pḥng bệnh duy nhất,
mà chỉ là biện pháp hỗ trợ. Do đó, việc pḥng bệnh bằng cách ăn
chín, uống sôi, sử dụng nước sạch th́ vẫn khả thi hơn. Mặt khác,
dùng vaccin có thể tạo tâm lư an toàn giả tạo đối với người dân,
cho vaccin là an toàn rồi nên không lo ăn, uống đảm bảo vệ sinh
nữa.”
|
