Chất xơ pḥng chống bệnh Chất xơ có khả năng thẩm thấu nước, kích thích nhu động ruột non, ruột già, kích thích tiêu hóa nên chống táo bón hiệu quả. Nó c̣n có khả năng chống béo ph́, ngừa ung thư và rất tốt cho bệnh nhân đái tháo đường.
Chất xơ được chia làm hai loại cơ bản là không ḥa tan và ḥa tan. - Chất xơ không ḥa tan: chủ yếu là cellulose, ngoài ra c̣n có hemicellulose, có nhiều trong vỏ hoa quả và rau. Chất xơ không ḥa tan có đặc tính thẩm thấu nước trong ruột, trương lên tạo điều kiện cho chất bă thải dễ thoát ngoài. - Chất xơ ḥa tan: gồm pectin cùng với chất dịch nhầy, pentozan... Pectin có trong cùi trắng bưởi, cam, quưt và một số loại quả khác. Pectin dễ tan trong nước, khi gặp đường và axit th́ tạo thành thể đông (gel). Chất xơ ḥa tan khi đi qua ruột sẽ tạo ra thể đông làm chậm quá tŕnh hấp thu một số chất dinh dưỡng vào máu, và cũng làm tăng độ xốp, mềm của bă thải tiêu hóa. Chất xơ có tác dụng: - Hạ cholesterol huyết: chất xơ có khả năng cải thiện sự bài tiết cholesterol và làm giảm sự hấp thu các muối mật ở hồi tràng. Chất xơ khi hút nước nở ra th́ giữ muối mật trong lớp chất nhầy, không cho nó quay trở lại máu. Cơ thể luôn có chức năng sản xuất lượng muối mật để bù vào lượng muối mật mất đi mỗi ngày. Nguyên liệu mà cơ thể cần để tổng hợp ra muối mật chính là chất cholesterol. Do đó chế độ ăn có đủ số lượng chất xơ cần thiết sẽ làm giảm hàm lượng cholesterol trong máu. V́ thế, ngoài việc giảm ăn chất béo động vật, bệnh nhân tăng cholesterol huyết lưu ư tăng thức ăn nguồn thực vật, nhất là thức ăn giàu chất xơ như gạo giă dối, đậu Hà Lan, hoa quả và rau. - Chống táo bón: chất xơ vào cơ thể có tác dụng thẩm thấu nước, nở to ra làm tăng khối lượng bă thải. Mặt khác, nó kích thích nhu động ruột non, ruột già co bóp mạnh làm cho tiêu hóa dễ hơn và dễ tống phân ra ngoài. Hiện nay, một số rau quả dễ lên men có tác dụng nhuận tràng, ảnh hưởng tốt đến sự bài tiết các cặn bă tiêu hóa. - Điều trị bệnh đái tháo đường: mục đích của việc điều trị bệnh đái tháo đường là giữ hàm lượng đường glucoz trong máu của ở mức b́nh thường và ngăn ngừa các biến chứng. Thực phẩm giàu chất xơ làm chậm lại quá tŕnh hấp thu đường vào máu, qua đó giữ cho mức đường trong máu không bị tăng đột ngột ngay sau bữa ăn, mà tiêu hóa hấp thu từ từ, giữ cho lượng đường trong máu không xuống quá thấp, có lợi cho quá tŕnh điều trị bệnh. Người bệnh nên có chế độ ăn giàu chất xơ, khoảng 30-40 g/ngày. - Chống béo ph́: chế độ ăn giàu chất xơ tuy làm giảm calo của khẩu phần, nhưng vẫn đảm bảo cảm giác no, rất có lợi cho những ai muốn giảm trọng lượng cơ thể. Mặt khác, chất xơ trong quá tŕnh tiêu hóa sẽ hút nước nở ra, làm cho các chất dinh dưỡng thấm qua lớp nhầy nhớt dần qua thành ruột vào máu. Nhờ vậy, lượng đường trong máu chỉ tăng ở mức độ vừa phải, không bị cơ thể chuyển lượng đường thừa thành mỡ được dự trữ ở các mô mỡ gây béo ph́. - Pḥng ngừa ung thư: nhiều nghiên cứu cho thấy, những người dùng nhiều chất xơ ít có nguy cơ bị ung thư đường tiêu hóa. Ung thư kết tràng thường xảy ra ở phần cuối ống tiêu hóa, v́ đây là nơi tạo ra một số chất độc hại cho tế bào như amoniac, indol, phenol, amin. Chất xơ ḥa tan dễ dàng lên men trong ruột tạo một môi trường có tính khử cao, có khả năng ức chế quá tŕnh oxy hóa và giúp nuôi dưỡng hệ vi khuẩn có ích sống tại ruột. Hệ vi khuẩn này tạo ra các axit béo dễ bay hơi, tác động trực tiếp lên tế bào thành ruột kích thích sự phân chia của tế bào b́nh thường, ức chế sự phát triển của tế bào ung thư. C̣n chất xơ không ḥa tan tuy ít có khả năng lên men nhưng lại đóng vai tṛ tích cực trong việc bài xuất các chất có khả năng gây ung thư trước khi chúng có đủ thời gian để gây hại thành ruột. Bác sĩ Vũ Định, Sức Khỏe & Đời Sống |
