PHẦN MỞ ÐẦU:

Ápxe gan do amíp (AXGDAM) là một bệnh khá phổ biến tại nước ta, nhất là vùng đồng bằng sông Cửu Long. Bệnh thường mắc ở người lớn, nam nhiều hơn nữ.⁽¹⁾ AXGDAM ở nhũ nhi hiếm gặp, tuy đã có nhiều báo cáo về bệnh này trong y văn.^(2-9) Tại bệnh viện Châu Ðốc, tỉnh An Giang, ghi nhận một trường hợp AXGDAM ở một bé gái 7 tháng tuổi đầu tiên.

BỆNH ÁN:

Phạm thùy L., 07 tháng tuổi, nhà ở tổ 3, xã Xuân Tô, huyện Tịnh Biên, trong một gia đình gồm 4 người, gồm cha mẹ và 2 con. Người anh lớn được 4 tuổi. Nhà rất nghèo, thu nhập bình quân khoảng 300.000 đồng/tháng. Nhà ở gần kênh, sử dụng nước kênh để sinh hoạt (nấu ăn, nước uống, tắm rửa.), dùng cầu tiêu chung trên kênh.

Tiền sử gia đình: Con rạ. Cân nặng lúc sanh 2.900g. Bé vừa bú sữa mẹ và sữa bình (Dielac), đến khi bé được 6 ngày ngưng sữa bình đổi sang ăn bột nhi đồng tới khi 6 tháng tuổi rồi ăn cháo, cơm.

Bệnh sử: Bé nóng ho sổ mũi đã 2 ngày, uống thuốc tây không rõ loại. Ðến 18 giờ ngày thứ 2, bé đi cầu có đàm lẫn ít máu 2 lần/ngày, bé khóc mỗi khi đi cầu và lòi hậu môn (tự rút được). Ðổi sang uống thuốc nam, mới uống nửa thang bé hết đi cầu, bú và ăn uống bình thường. Ðến ngày thứ 5, bụng bé to dần và ngày càng tăng, mệt, khó thở, khóc, bứt rứt, la hét nhập BV huyện Tịnh Biên điều trị 24 giờ rồi chuyển đến BV Châu Ðốc với chẩn đoán: Nhiễm trùng huyết và thiếu máu nặng.

Tình trạng khi nhập BV Châu Ðốc: Nhiệt độ 38^oC. Nhịp thở 54 lần/phút. Cân nặng 6 kg. Bé tỉnh, bứt rứt, khóc, phù mắt và hạ chi, thở không co lõm lồng ngực, thiếu máu. Tim phổi không phát hiện bệnh lý. Gan rất to, bờ dưới gan ngang rốn. Lách không sờ thấy. Xét nghiệm máu: Hồng cầu:- 3.200.000/mm³, bạch cầu: 39.900/mm³, bạch cầu đa nhân trung tính: 75,20%, lymphô: 24,80%, dung tích hồng cầu: 20,20%. Siêu âm gan: Hai ổ áp-xe ở phân thùy 5 (36x30 mm) và 6 (57x53 mm). Huyết thanh chẩn đoán amíp (+) với tỷ lệ pha loãng 1/120, a-míp trong phân (-). Tốc độ lắng máu: giờ thứ nhất 40mm, giờ thứ hai 80mm, SGOT: 78 u/L, SGPT: 49 u/L. X-quang: Bóng mờ dưới cơ hoành phải có chiều cao 10-11cm. Bóng cơ hoành phải và trái có độ chênh lệch  2cm

Chẩn đoán: AXGDAM ở trẻ 7 tháng tuổi.

Ðiều trị: Trong 10 ngày đầu được dehydroeme-tin 1mg/kg/24giờ, metronidazol 30mg/kg/24giờ, sinh tố, chế độ dinh dưỡng. Sau 10 ngày ngưng dehydroemetin, tăng liều metronidazol 50mg/kg /24 giờ.

Theo dõi diễn tiến bệnh: Ngày thứ 5, bệnh nhi còn sốt, gan to, ăn uống được. Truyền máu. Siêu âm gan: gan phải có 2 ổ hỗn hợp, có giới hạn rõ đã tụ mủ (đường kính 2 ổ: 66mm và 136mm). Ngày thứ 10, sốt giảm, gan còn lớn, ăn uống được, đòi bú, hết phù. Siêu âm gan: gan phải có 2 ổ hỗn hợp,đã tụ mủ rõ, vách dầy (đường kính 2 ổ: 36mm, 64mm). Cả 2 lần siêu âm đều không thấy có tràn dịch màng phổi phải. Ngày thứ 13, bệnh nhi hết sốt, bú sữa nhiều. Ngưng dehydroemetine, tiếp tục dùng metronidazol nhưng tăng liều. Bệnh nhi ra viện sau 13 ngày điều trị (05.08.99). Khoảng 10 ngày sau (13.08.99) bệnh nhi đến tái khám. Siêu âm gan: Ổ áp-xe có vách dầy, có cấu trúc nhu mô gan. Ngày 04.09.99: Siêu âm gan: gan phải còn hai ổ đã ổn định (đường kính 36mm và 64mm).

BÀN LUẬN

AXGDAM tuy thường gặp ở nước ta, nhất là vùng đồng bằng sông Cửu Long,⁽¹⁾^-nhưng lại là một bệnh hiếm gặp ở nhũ nhi. Trong y văn đã có vài báo cáo từng trường hợp về AXGDAM ở nhũ nhi, nhiều nhất là ở Châu Mỹ la tinh,^(2,3) ngay cả ở Mỹ cũng có báo cáo một trường hợp.⁽⁴⁾ Châu Phi cũng có một trường hợp sơ sinh và bốn trường hợp 2-8 tháng tuổi.^(2,6,7) Ở Châu Á, có một trường hợp được báo cáo tại Pakistan ở em bé 3 tuần tuổi,⁽⁸⁾ Thái Lan ở một em bé 21 tháng tuổi.⁽⁹⁾ Riêng ở Việt Nam, chúng tôi chưa thấy một báo cáo nào về AXGDAM ở nhũ nhi.

Bệnh án trên đây có thể là trường hợp được chẩn đoán là AXGDAM đầu tiên tại Việt Nam, cũng như vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Về phái tính, bệnh AXGDAM thường xảy ra ở nam giới.^(1,7) Riêng ở trẻ em, bệnh xảy ra không phân biệt phái tính.^(2,7)

Nhờ có siêu âm, hiện nay có thể chẩn đoán dễ dàng AXGDAM. Trong trường hợp này, ngoài thuốc đặc trị amíp, chúng tôi có tiến hành chọc hút mủ vì có nhiều ổ ápxe lớn, điều này phù hợp với nhiều tác giả.^(1,7)-

Vấn đề vệ sinh môi trường, ăn chín uống chín, nâng cao đời sống người dân, luôn là vấn đề chính trong việc phòng chống bệnh này nói riêng và các bệnh đường ruột nói chung.

TÓM TẮT

Bé gái 7 tháng tuổi, sống trong vùng có yếu tố dịch tễ học nhiễm amíp, tình trạng suy dinh dưỡng độ B, có tiền sử tiêu đàm máu. Bé trong tình trạng nhiễm khuẩn, thiếu máu, gan to, đau. Cận lâm sàng: bạch cầu tăng, hồng cầu giảm, tốc độ lắng máu tăng. Siêu âm thấy 2 ổ áp-xe ở phân thùy 5 và 6. X-quang: bóng cơ hoành phải chênh cao hơn bên trái hơn 2 cm. Mac-ELISA amíp (+). Chẩn đoán: AXGDAM ở trẻ 7 tháng tuổi.

summary

a case of 7-month-old child with amoebic liver abscess (ALA) is reported. The disease was diagnosed by ultrasound and serology. ALA is common problem in Cuu Long delta, where the people used unboiled water as a habit. but it is rarely in infancy. A combination of amoebicides and pus aspiration was recommended in this case.

Tài liỆu tham khẢo

(1)- Hội thảo Ngoại khoa Cần thơ-Hậu giang, ngày 6-7-8 tháng 6 năm 1991, Áp-xe gan A-míp và Sỏi đường mật.

(2) Porras-Ramirez G, Hernandez-Herrera MH, Porras-Hernandez JD. Amebic hepatic abscess in children. J Pediatr Surg 1995 May;30(5):662-4

(3) Larracilla-Alegre J, Teran-Ramirez F, Villa Michel-Davila M, Manzano-Sierra C. Hepatic amebiasis at 23 days of age. Gac Med Mex 1978 Jun;114(6):299-302

(4) Johnson JL, Baird JS, Hulbert TV, Opas LM. Amebic liver abscess in infancy: case report and review. Clin Infect Dis 1994 Oct;19(4):765-7

(5) Bachy A, Kuss JJ, Rezgallah A. Hepatic amebiasis in an infant. Arch Fr Pediatr 1975 Jun-Jul;32(6):569-74

(6) Axton JH. Amoebic proctocolitis and liver abscess in a neonate. S Afr Med J 1972 Mar 4;46(10):258-9

(7) Kapoor OP. Ameobic liver abscess. http://www.bhj.org/books /liver/s5c02.htm.

(8) Moazam F, Nazir Z. Amebic liver abscess: spare the knife but save the child. J Pediatr Surg 1998 Jan;33(1):119-22.-

(9) Mc Carty E, Pathmanand C, Sunakorn P, Scherz RG. Amebic liver abscess in childhood. A case study of a 21-month-old Thai child and a literature review. Am J Dis Child 1973 Jul;126(1):67-70