CÔNG NGHIỆP HÓA VÀ HIỆN ÐẠI HÓA NGÀNH DƯỢC trưỚc thẾ kỶ 21

NguyỄn Kim Hùng*

Ðất nước Việt Nam trải qua 30 năm chiến tranh đã bị tàn phá nặng nề về mặt kinh tế và xã hội. Sau ngày giải phóng đất nước và thống nhất Tổ quốc (1975), mặc dù chúng ta phải đi lên từ một nước nông nghiệp lạc hậu, cơ sở hạ tầng và hệ thống công nghiệp còn nhỏ bé, khả năng đầu tư của nhà nước còn nhiều hạn chế trong việc hồi phục kinh tế và giải quyết các yêu cầu bức xúc của đời sống nhân dân, trong đó có việc nâng cao và bảo vệ sức khoẻ ngành y tế cũng như mọi ngành khác đều nổ lực phấn đấu, phát huy tốt các thuận lợi của mình để xây dựng lại cơ sở hạ tầng về điều trị và phòng bệnh, sản xuất và lưu thông thuốc men để nâng cao và bảo vệ sức- khoẻ cho nhân dân. Mạng lưới y tế nhân dân đã được xây dựng và phát triển dần đều khắp ở các thành thị và nông thôn, cơ sở sản xuất và lưu thông dược phẩm cũng đã được cũng cố dần nhất là trong 10 năm đổi mới, ngành y tế trong đó có hệ thống dược đã đạt được nhiều thành tích khích lệ, được sự tín nhiệm của nhân dân và có uy tín đối với các nước trong khu vực.

- Về cơ sở điều trị và phòng bệnh ngành y tế có gần 13.000 cơ sở với 200.000 giường bệnh từ thành phố, thị xã đến xã phường.

- Về cơ sở dược đã có 106 xí nghiệp sản xuất dược phẩm rải rác trên 61 tỉnh trong đó có 7 xí nghiệp bào chế thuốc theo y học cổ truyền; doanh thu theo số liệu năm 1996 là 11 tỷ.

- Về đào tạo cán bộ hiện có 11 cơ sở đào tạo đại học và sau đại học trực thuộc Bộ Y Tế và 4 cơ sở thuộc Bộ GDÐT, 70 cơ sở đào tạo cán bộ y tế cao đẳng và trung học. Tỷ lệ bác sĩ cho 10.000 dân mới đạt 4,20. Dược sĩ đại học 10.000 dân mới đạt 0,7 nếu cộng thêm dược sĩ trung học là 1,60.

Tuy nhiên một vấn đề lớn đang đặt ra trước mắt là bước vào thế kỷ 21, trong tình hình thực tế của đất nước mặc dù đã đạt được nhiều thành tích đáng kể nhưng đi sâu vào từng lãnh vực thì công nghệ còn nhiều sút kém so với các nước khu vực chung quanh, đầu tư của ta còn ít do khả năng thực tế của đất nước, công tác qui hoạch, tổ chức và quản lý của ta còn nhiều vấn đề bất cập làm trở ngại không ít cho sự phát triển kinh tế và xã hội. Trong bối cảnh quốc tế hiện nay và của khu vực, các nước chung quanh ta nhờ sự tiến bộ chung của khoa học và công nghệ nên chỉ mất- một thời gian từ 10 -15 năm để công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước (điển hình là Hàn Quốc, Trung Quốc).

Ðối với ngành Dược phải được phát triển và nâng cao để đạt được trình độ hiện đại, đạt được mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể để hòa nhập với chiến lược Công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước do Ðảng đề ra từ nay đến năm 2020. Ðiều cần nhận thức sớm và rõ ràng hơn là cuộc công nghiệp hóa và hiện đại hóa ngày càng khác hẳn với cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật trong quá khứ và từ đó chiến lược và sách lược của ngành cũng phải phù hợp để hòa hợp chung cùng xu thế phát triển khoa học của khu vực.

Hiện nay, cuộc cách mạng về khoa học và công nghệ mang những tính chất mới sau đây:

1. Xu thế kinh tế xã hội là hợp tác quốc tế, liên kết song phương, đa phương hay Châu Lục (khối Asean, khối Nam Mỹ, khối Bắc Mỹ, khối Tây Âu.) tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao lưu buôn bán đầu tư mở rộng thị trường, chuyển giao công nghệ. Nhưng việc hợp tác cũng đặt ra nhiều thách thức mới, các khó khăn mới như: sự cạnh tranh trên thị trường rất quyết liệt và gay gắt, sự non kém của ta về trình độ hợp tác đầu tư quản lý qui mô lớn, sự lấn áp kinh tế của các nước mạnh.

2. Là một ngành kinh tế kỹ thuật, ngành Dược phải được đầu tư đúng mức nâng cao trang thiết bị đạt trình độ hiện đại (theo tư liệu Bộ Y Tế, trình độ công nghệ được hiện đại chỉ đạt 0,6%), phải có trình độ để tiếp thu các công nghệ sinh học, các kỹ thuật hiện đại và sinh học phân tử, miễn dịch học. Ðể tạo ra các dược phẩm có giá trị cao, giá thành rẻ thì mới bảo đảm được sự đứng vũng trong cạnh tranh. Yếu tố chất lượng và kinh tế của dược phẩm là then chốt để bảo đảm cho ngành dược tồn tại và phát triển trong tương lai.

3. Về mặt tổ chức: Do lịch sử để lại, tổ chức các xí nghiệp dược phẩm của ta quá phân tán. Sự phân tán này là nguồn gốc của bế tắc trong đầu tư. Nếu tập trung, Nhà nước chỉ đầu tư vài xí nghiệp trong toàn quốc (thay vì mấy chục Xí nghiệp hiện nay). Một vấn đề nữa là bế tắc trong phân công sản phẩm, với một dược chất mỗi xí nghiệp tại thành phố sản xuất ra một biệt dược, và mỗi tỉnh một biệt dược thì làm sao có được một biệt dược có chất lượng tốt). Bế tắc trong việc hoàn chỉnh GMP vì quá tải, bế tắc trong việc sử dụng hết công sức máy móc.

Ðây là một căn bệnh trầm kha mà nếu không tích cực và kiên quyết chữa trị thì ngành dược không mong gì tồn tại và cạnh tranh được với nước ngoài.

4. Trong giao lưu buôn bán với các nước ngoài, không thể đóng cửa với thuốc ngoại hay dùng biện pháp thuế quan bất thường để hạn chế (các nước sẽ có cơ hội trả đũa lại mạnh hơn). Như vậy để thu hút khách hàng, chất lượng thuốc của ta phải được nâng cao hơn về mặt hiệu lực và an toàn, nhất là giá rẻ hơn cả thì mới bảo đảm cạnh tranh nổi.

Việc đầu tư đầu đúng mức cho nghiên cứu và triển khai sản xuất dược phẩm (R và D), việc tập hợp một đội ngũ cán bộ nghiên cứu có đủ bản lĩnh và tay nghề chuyên môn trong một tổ chức nghiên cứu là điều kiện quyết định cho sự thành công. Sản phẩm được giảm chi phí, giá thị trường giảm, chất lượng tốt và phục vụ sát với yêu cầu và mô hình bệnh tật của đất nước trong từng mùa là yếu tố quyết định cho sản xuất và kinh doanh thuốc.

Nhận thức cơ bản về chiến lược chung của ngành dược trong công cuộc công nghiệp hóa và hiện đại hóa là xuất phát từ sự thay đổi trong bản chất các tính chất của một thời kỳ mà khoa học phát triển nhanh đa dạng và phong phú. Bài toán đặt ra của ngày nay khác hẳn với cuộc cách mạng khoa học trong quá khứ, nguồn vốn của con người không phải là sức lao động mà là trí thức lao động, kỹ năng lao động đóng vai trò trung tâm cho sự phát triển. Ðây là một cuộc cách mạng đòi hỏi con người với trí thức lao động cao, một kỹ năng lao động tốt thì mới mong tạo ra những sản phẩm tốt. Với đầu tư trí tuệ cao và giảm được công sức lao động chân tay, nên sản phẩm có giá thành rẻ và đáp ứng sự cạnh tranh trên thị trường. Ðiều hiển nhiên là muốn có trí thức lao động cao thì phải cải cách công tác đào tạo từ trung học, đại học và sau đại học. Hội nghị Ban Chấp hành Trung Ương Ðảng khóa 2 cũng đã nêu "Giáo dục đào tạo khoa học, công nghệ là quốc sách hàng đầu". Ðể đào tạo tốt, cần phải có khoa học cơ bản, có lý luận gắn với thực tế ngành nghề, có thực tập ngành nghề một cách chu đáo và thực tiễn. Nhìn lại chương trình đào tạo đại học và trên đại học, ta cần phải rà soát lại cơ sở thực tập cho sinh viên (bệnh viện). Hiệu thuốc, cơ sở thực tập cho nghiên cứu sinh cao học (các viện) có mang lại hiệu quả thiết thực như thế nào để chấn chỉnh đầu tư nhằm nâng cao trí thức lao động và kỹ năng lao động cho cán bộ được đào tạo; nếu không kiên trì chỉnh đốn, thì dù chúng ta có nhiều cố gắng, hiệu quả thực tế sẽ không cao và dẫm chân tại chỗ nếu thỏa mãn với cái đã có.

Trong rèn luyện kỹ năng lao động, nâng cao trí thức lao động, các cơ sở thực hành như khoa dược bệnh viện, hiệu thuốc, công ty dược phẩm, labo các viện cần nhận thức rõ vai trò của mình trong việc góp sức đào tạo cán bộ có chuyên môn cao. Kết hợp Trường, Viện, Xí nghiệp, Công ty ở các nước phát triển đã được thực hiện từ lâu và đã trở thành nề nếp nên đào tạo mang lại nhiều hiệu quả thiết thực. Ngoài ra phải có chỉ đạo tập trung, có chế độ chính sách cho việc kết hợp Trường Viện và Công ty Xí nghiệp.

Trên đây là những ý kiến đóng góp về hướng công nghiệp hóa và hiện đại hóa ngành dược, bài viết này không thể góp ý sâu hơn nữa vào chương trình cao học, vào tổ chức Khoa Dược bệnh viện như thế nào để đạt được hiệu quả rèn luyện kỹ năng lao động và nâng cao trí thức lao động. Ðây là một vần đề rất bao quát, khó khăn cần phải được nghiên cứu kỹ lưỡng, thu thập ý kiến, đề ra chủ trương và chỉ đạo thông suốt từ cấp vĩ mô mới mong thực hiện được có hiệu quả.-