ÐIỀU TRỊ THỰC TIỄN BỆNH KHỚP

Ngày 11/4/2001, Hội Dược học phối hợp cùng công ty Boehringer Ingelheim tổ chức hội thảo chuyên đề về: "Ðiều trị thực tiễn bệnh khớp" do Bs Ingram? F.Anderson trình bày.

Bệnh thấp khớp là bệnh viêm khớp rất phổ biến trong tất cả các nhóm dân cư và có ảnh hưởng đáng sợ về mặc kinh tế xã hội. Bệnh chiếm tỉ lệ cao theo thứ tự bệnh lý tại mô mềm (chiếm 15%), thoái hóa khớp (dạng phổ biến nhất của viêm khớp, tỉ lệ trung bình là 10%), đến viêm khớp dạng thấp (1%) và hiếm gặp nhất như SLE - bệnh lupus ban đỏ toàn thân (chiếm tỉ lệ 1/100.000).

Triệu chứng thể hiện trên bệnh nhân là đau, sưng, cứng khớp và mất chức năng. Các triệu chứng này nói chung đều xuất hiện ở cả hai dạng viêm và không viêm.

Việc chẩn đoán chính xác giữ vai trò quan trọng như việc lựa chọn các liệu pháp đặc hiệu, ví dụ như dùng các thuốc làm chậm diễn tiến bệnh (DMARD?s) trong điều trị viêm khớp dạng thấp, nhưng nguyên tắc trị liệu chung cho phần lớn những dạng viêm khớp / thấp khớp có thể trình bày như sau:

- Những biện pháp vật lý như dùng nhiệt nóng/lạnh, bó nẹp, vật lý trị liệu hay thủy lực trị liệu.

- Dùng thuốc kháng viêm như các thuốc NSAID.

- Các thuốc khác giảm đau.

Ðược đưa ra thị trường lần đầu tiên vào năm 1960, các thuốc kháng viêm không chứa steroid (KVKS) đã giúp giảm đau kháng viêm cho nhiều người bệnh. Giáo sư John Vane đã nhận biết được cơ chế tác động của các KVKS trên enzym cyclooxygenase (COX) vào đầu những năm 1970. Các nhà khoa học đã khám phá ra các tác dụng trị liệu và những tác dụng ngoại ý của KVKS là do sự ức chế của chúng trên COX, enzym then chốt trong sự sinh tổng hợp prostaglandin.

Ngày nay người ta đã phát hiện được hai đồng dạng của COX: COX-1 được cấu thành tự nhiên và có tác dụng sinh lý bảo vệ, ví dụ trên dạ dày. Sự tổng hợp COX-2 được cảm ứng bởi các chất trung gian của hiện tượng viêm, và sự ức chế COX-2 giải thích cho tác dụng trị liệu của các KVKS. Các khác biệt về cấu trúc ở các vị trí xúc tác của các đồng dạng này cho phép triển khai các ức chế COX-2 chọn lọc. Các thuốc này được dự kiến là những thuốc kháng viêm hữu hiệu với ít độc tính hơn là các KVKS cũ không chọn lọc.

Tính chọn lọc trên COX-2 của một KVKS được chứng minh ở một số mức độ như sinh hóa, dược lý, nhưng bằng chứng tối hậu phải là hiệu quả kháng viêm và giảm đau hiển nhiên trên lâm sàng với sự dung nạp tiêu hóa được cải thiện.

Các KVKS đã trở nên là những thuốc chủ yếu trong trị liệu nhiều bệnh lý cơ xương, bao gồm viêm khớp dạng thấp, thoái hóa khớp và bệnh thấp mô mềm. Hiện nay các KVKS là một trong những thuốc được dùng rộng rãi nhất trên toàn thế giới do tác dụng kháng viêm giảm đau. Tuy nhiên cùng với lợi ích đã được biết rõ của các KVKS, xuất hiện nguy cơ cao tác dụng phụ trên đường tiêu hóa. Khoảng 40% số người dùng KVKS gặp phải các tác dụng phụ trên đường tiêu hóa (hầu hết là đau bụng, khó tiêu) và khoảng 2-4% phải nhập viện mỗi năm với các biến chứng trầm trọng như thủng, loét hoặc chảy máu.

Các yếu tố nguy cơ của biến chứng tiêu hóa trầm trọng ở người dùng KVKS như sau: Lớn tuổi, hút thuốc lá uống rượu, dùng đồng thời prednisolon, liều cao KVKS, tiền căn đã bị các tác dụng phụ trên đường tiêu hóa liên quan việc dùng NSAID/biến chứng tiêu hóa

Thuốc KVKS lý tưởng phải có hiệu quả điều trị cao và không có tác dụng phụ. Một trong những thuốc hiện có là meloxicam (Mobic) đã được nghiên cứu và đã được đưa ra sử dụng trên thị trường gần 05 năm nay.

Hình 1: Tác dụng phụ của Mobic so với diclofenac

Hình 1 của thử nghiệm MELISSA⁽¹⁾ cho thấy Mobic 7,5 mg /ngày ít gây tác dụng phụ, dặc biệt trên đường tiêu hóa so với diclofenac 100 mg/ngày trong điều trị thoái hóa khớp. Không làm tăng những phản ứng phụ trên tim mạch (tần suất thấp tương tự diclofenac).? Kết qủa thu được tương tự như trong thử nghiệm SELECT (so sánh Mobic 7,5/ngày với piroxicam 20mg/ngày trên bệnh nhân thoái hoá khớp). ^(1,2)

Một nghiên cứu mới đây⁽³⁾ so sánh qua nội soi tác dụng bảo vệ dạ dày-ruột và hiệu quả trên sự sản sinh arachidonic acid giữa meloxicam và piroxicam trong điều trị viêm xương khớp. Meloxicam là KVKS ức chế chọn lọc COX-2 hơn là COX-1, được dùng so với piroxicam trên bệnh nhân viêm xương khớp gối. Ðây là nghiên cứu ngẫu nhiên, mù đôi giữa các nhóm song song sử dụng meloxicam với liều 7,5 mg hoặc piroxicam 20 mg /ngày trong 4 tuần.

?Về hiệu quả cho thấy tương đương giữa hai thuốc. Những thay đổi qua nội soi tính theo thang điểm Lanza, meloxicam an toàn hơn ở mọi vị trí nội soi -dạ dày, tá tràng và tổng thể. Tần suất các trường hợp với thang điểm >2 ở nhóm piroxicam nhiều hơn meloxicam. Dung nạp ở dạ dày-ruột đối với meloxicam tỏ ra tốt hơn piroxicam do có ít tác dụng phụ ở dạ dày-ruột và không có bệnh nhân ngưng thuốc vì những phản ứng ngoại ý khi so với piroxicam. Cả meloxicam và piroxicam đều ức chế nồng độ PGE2 sau 4 tuần điều trị (không có khác biệt). Không có thuốc nào tác dụng trên thromboxane B2. Chỉ có meloxicam ức chế nồng độ leukotriene B4.

Meloxicam 7,5 mg ngày uống 1 lần có dung nạp đối với dạ dày-ruột tốt hơn piroxicam và có hiệu quả tương đương như piroxicam 20 mg trong 4 tuần điều trị bệnh nhân viêm xương khớp.

Tài liệu tham khảo

1- Overview of MELISSA and SELECT clinical trials of meloxicam - A. Kahan. Clinical Significance and Potential of Selective COX Inhibitors - Edited by Sir John Vane and Dr. Regina Botting

2- Gastrointestinal Tolerability of Meloxicam Compared to Diclofenac in Osteoarthritis Patients. British Journal of Rheumatology.? Vol. 37. Number 9.? Sep 1998, pp 937 - 945

3- Chang DM, Young TH, Hsu CT, Kuo SY, Hsieh TC. Endoscopic comparison of the gastroduodenal safety and the effects on arachidonic acid products between meloxicam and piroxicam in the treatment of osteoarthritis. Clin Rheumatol 2001;20(2):104-13

Ðịnh hướng hoạt động chương trình COPD Việt Nam trong tương lai

Ngày 12/5/2001, Trung tâm Lao và bệnh Phổi Phạm Ngọc Thạch phối hợp cùng công ty Boehringer Ingelheim tổ chức thảo luận chuyên đề: Ðịnh hướng hoạt động chương trình COPD Việt Nam trong tương lai. Mục đích hội thảo nhằm cung cấp các kiến thức chuyên môn về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) cho các bác sĩ đa khoa và chuyên khoa, đồng thời thảo luận về hướng hoạt động của chương trình BPTNMT tại Việt Nam.

Tham gia hội thảo có GS Nicholas J Gross đến từ Hoa Kỳ. GS cung cấp một số thông tin chuyên môn về xu hướng mới trong chẩn đoán và điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Hiện nay, những can thiệp chuyên môn kết hợp với giáo dục sức khoẻ có thể làm giảm triệu chứng bệnh và nâng cao chất lượng cuộc sống. Ngưng hút thuốc lá là điều tiên quyết. Luyện tập thể lực có thể cải thiện sức chịu đựng của bệnh nhân. Bổ sung dinh dưỡng vì ở những người BPTNMT trung bình mỗi năm họ sụt giảm từ 5-10% thân trọng. Tiêm chủng phòng ngừa nhiễm H. influenza và S. pneumococcus. Sử dụng kháng sinh trong những cơn trở nặng của BPTNMT, mặc dù chưa rõ nguyên nhân gây cơn trở nặng, nhưng thường gặp là do nhiễm khuẩn. Ðiều trị tắc nghẽn đường dẫn khí theo từng bước: (1) kháng cholinergic bằng ipratropium bromid (2) tăng liều ipratropium bromid (3) phối hợp với chủ vận b₂ (4) thêm vào methyxanthin (5) sử dụng corticosteroid uống.

Hội thảo bàn rất nhiều chương trình phòng chống bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ở Việt Nam. Cần đưa chương trình này thành chương trình quốc gia. Giáo dục sức khoẻ để người dân hiểu biết các biện pháp phòng ngừa, đặc biệt là phòng chống hút thuốc. Ðào tạo lại cho các thầy thuốc kiến thức mới trong phòng ngừa và điều trị BPTNMT. Phác thảo hướng dẫn xử trí BPTNMT. Tăng cường công tác điều tra cơ bản và phát hiện sớm bệnh. Cuối cùng hội thảo nhận định muốn thực hiện chương trình hành động kể trên cần thành lập Hội Phòng Chống Bệnh Phổi Tắc Nghẽn Mạn Tính.

Nhân dịp hội thảo, công ty Boehringer Ingelheim cung cấp tài liệu mới về xử trí điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và đồng thời giới thiệu thuốc Atrovent^? Berodual^? là thuốc giãn phế quản được FDA Hoa Kỳ chấp thuận sử dụng trong điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Berodual có công thức phối hợp 2 loại giãn phế quản là fenoterol hydrobromid (chủ vận b₂) và ipratropium bromid (chất kháng cholinergic).

Hội nghị Bàn tròn về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính khu vực châu Á - Thái Bình Dương: Tỷ lệ mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tăng gần gấp đôi dự kiến

Ngày 28-29/4/2001, tại Singapore tổ chức Hội nghị Bàn tròn về Bệnh Phổi Tắc Nghẽn Mạn Tính (BPTNMT) khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Hội nghị gồm các chuyên gia bệnh hô hấp trong khu vực cùng họp lại với mục đích nâng cao nhận thức về BPTNMT và cải thiện điều trị cho bệnh này. Mục tiêu cao nhất của nhóm là nâng cao chất lượng cuộc sống của những bệnh nhân mắc BPTNMT ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Các thành viên trong nhóm họp lần đầu vào tháng 7/1999, và kể từ đó họp định kỳ để đề ra các sáng kiến nghiên cứu cũng như đào tạo y khoa nhằm đạt được mục tiêu của nhóm. Ðiều này giúp:

3 Nhận diện những nhu cầu chưa được đáp ứng của các bác sĩ hành nghề trong khu vực châu Á-Thái Bình dương trong lĩnh vực xử trí BPTNMT

3 Nâng cao nhận thức và triển khai phác đồ quốc gia về xử trí BPTNMT (nếu đã có phác đồ)

3 Xác định rõ các nhu cầu nghiên cứu về dịch tễ học cũng như sinh lý bệnh của BPTNMT

Trước đây, người ta cho rằng người dân châu Á khó mắc BPTNMT hơn các nước khác - Tổ chức Y tế Thế giới đã dự kiến tỷ lệ trung bình mắc BPTNMT ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương vào khoảng 3,9% - nhưng có rất ít số liệu giúp dự đoán tỷ mắc toàn bộ của bệnh này. Một nghiên cứu về tỷ lệ mắc BPTNMT được tiến hành tại 12 nước châu Á, áp dụng Mô hình Tỷ lệ Mắc BPTNMT, một chương trình vi tính được đánh giá cao, giúp phân tích mối liên quan về dịch tễ học và tỷ lệ phân bố yếu tố nguy cơ từ đó ước lượng tỷ lệ mắc bệnh.

Có mối tương quan giữa kết quả đo đạt với sự hiện diện của các yếu tố nguy cơ ở mỗi nước, trong đó bao gồm mức độ hút thuốc lá của người dân và tình trạng tiếp xúc với ô nhiễm không khí và chất đốt có nguồn gốc thực vật (VD: củi). Ðiều đặc biệt chú ý là sự khác biệt giữa các quốc gia về tỷ lệ mắc bệnh. Ví dụ, Singapore, một nước có tỷ lệ hút thuốc thấp (15%) có tỷ lệ mắc BPTNMT cũng thấp là 3,5%. Những nước có tỷ lệ hút thuốc lá cao hơn, chẳng hạn như Philippines với 53% nam giới hút thuốc lá có tỷ lệ BPTNMT cao hơn nhiều là 6,3%. Những vùng nông thôn phải tiếp xúc với chất đốt nguồn gốc thực vật cũng có tỷ lệ mắc BPTNMT cao hơn. Những nước như Trung Quốc và Việt Nam, có khoảng 60-70% dân số sống ở vùng nông thôn nên tỷ lệ mắc BPTNMT cao, lần lượt là 6,7% và 6,2%.

Hội nghị Bàn tròn cũng hy vọng rằng những kết quả về tỷ lệ hiện mắc này sẽ giúp đưa bệnh lên hàng ưu tiên trong các chiến lược sức khỏe công cộng và nêu bật nhu cầu cần có những phác đồ điều trị hiệu quả.

Giáo sư Wan-Cheng Tan, Chủ tịch Hội nghị Bàn tròn về BPTNMT khu vực châu Á - Thái Bình Dương, tóm lược các biện pháp cần tiến hành ở các nước có tỷ lệ bệnh cao: "Một chiến dịch nâng cao ý thức về BPTNMT dành cho nhân viên y tế, những bệnh nhân BPTNMT và những người hút thuốc là một bước quan trọng cần thực hiện. Thứ hai, cần phối hợp chặt chẽ với chính quyền để làm giảm bớt gánh nặng của bệnh này. Cần có những chương trình nhắm vào các yếu tố nguy cơ như hút thuốc và ô nhiễm không khí. Các quốc gia cần rà soát lại tình hình và đánh giá xem liệu có cần phải đề ra luật lệ và làm giảm bớt các yếu tố nguy cơ, đặc biệt hút thuốc và các tác nhân gây ô nhiễm không khí."

BPTNMT là một bệnh hô hấp mạn tính được đặc trưng bởi sự tắc nghẽn đường thở diễn tiến chậm và không hồi phục hoàn toàn. Bệnh bao gồm viêm phế quản co thắt mạn tính và khí phế thũng, gọi chung là BPTNMT vì triệu chứng của chúng có thể giống nhau và đa số bệnh nhân bị cả hai bệnh trạng. Các triệu chứng thường gặp nhất của BPTNMT là khó thở, ho, khò khè và tăng tiết đàm. Các triệu chứng BPTNMT thường tiến triển theo thời gian, dẫn đến tàn phế và tử vong sớm.

Những người hút thuốc lá có nguy cơ mắc bệnh cao nhất. Người ta ước tính cứ 5 người hút thuốc có 1 người sẽ mắc bệnh (tỷ lệ khoảng 10-20%). BPTNMT tiến triển ở những người hút thuốc sau nhiều năm hít khói với mức độ 1 gói thuốc lá 1 ngày trong 10 năm (10 gói-năm). Bệnh nhân đến khám bác sĩ lần đầu vì các triệu chứng, như khó thở, ho và khạc đàm lâu ngày, thì lúc đó bệnh thường đã ở giai đoạn nặng. Mặc dù hiện nay BPTNMT thường gặp ở nam giới hơn, nhưng tỷ lệ mắc bệnh này đang gia tăng ở phụ nữ vì phụ nữ hút thuốc nhiều hơn trong những thập kỷ qua và con số tử vong hàng năm vì BPTNMT ở phụ nữ chẳng bao lâu sẽ bằng hoặc vượt qua con số tử vong vì bệnh này ở đàn ông. Trong một số trường hợp, hầu hết gặp ở các nước đang phát triển, người dân có thể mắc BPTNMT vì tiếp xúc lâu ngày với các hạt nhỏ trong không khí và các loại khói trong nhà và ngoài đường.

Theo copd-roundtable@asia1.com

Hội thảo "Nữ hộ sinh với sáng kiến Sức khỏe Sinh sản"

Ngày 29-31/5/2001, tại TP.Hồ Chí Minh Hội Nữ Hộ Sinh Việt Nam tổ chức hội thảo "Nữ hộ sinh với sáng kiến Sức khỏe Sinh sản" và đại hội Ðại biểu toàn quốc Hội Nữ Hộ Sinh Việt Nam lần thứ II, nhiệm kỳ 2001-2005. Có hơn 600 đại biểu từ các tỉnh trên toàn quốc về tham dự và nhiều quan khách trong và ngoài nước. Ðây là hội thảo đầu tiên do Hội Nữ Hộ Sinh Việt Nam tổ chức với sự tham gia của nữ hộ sinh trong nước và nữ hộ sinh của các nước bạn cũng như những cán bộ y tế, những chuyên gia hoạt động trong lĩnh vực sức khoẻ sinh sản.

Các hội thảo viên trong nước tham gia báo cáo nhiều đề tài về vai trò của nữ hộ sinh như: Nhiệm vụ của người nữ hộ sinh trong chăm sóc sức khỏe người mẹ và trẻ sơ sinh; Vai trò của hội nữ hộ sinh ở tuyến cơ sở; Vai trò của nữ hộ sinh trong dự phòng và chăm sóc lây truyền hiv từ mẹ sang con.

Nhiều dự án được trình bày như Dự án "ras 98/p21": Chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên tại Huế; Chương trình Làm Mẹ An Toàn ở các tỉnh phía nam; Dự? án Làm mẹ An toàn dựa vào cộng đồng- Kinh nghiệm của jica tại tỉnh Nghệ An; Cán bộ y tế trung cấp và chăm sóc nạo phá thai. Những dự án này đã góp phần cải thiện đáng kể sức khoẻ sinh sản của phụ nữ địa phương.

Các chuyên gia quốc tế, các chị em nữ hộ sinh nước ngoài nói về nghề hộ sinh trên thế giới, và ở những nước phát triển, đặc biệt nữ hộ sinh Úc giới thiệu chiếc "ghế sinh" để có thể đỡ đẻ với tư thế ngồi của sản phụ.

Hội Nữ Hộ Sinh Việt Nam là một tổ chức phi Chính Phủ mới thành lập được năm năm, Hội Nữ Hộ Sinh Việt Nam đã chứng tỏ được khả năng có thể đóng góp vào sáng kiến Làm mẹ An toàn và chiến lược chăm sóc Sức khỏe Sinh sản của Nhà nước. Các hoạt động của Hội cũng đã đóng góp vào mọi khía cạnh khác nhau trong vấn đề cải thiện Sức khỏe Sinh sản ở phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ nghèo ở những miền xa xôi hẻo lánh ít tiếp cận được các dịch vụ y tế.

BS Lê Anh Bá