NHẬP ÐỀ:

Hiện nay, có nhiều tiến bộ trong giải quyết cấp cứu chấn thương sọ não. Tỉ lệ bệnh nhân được mổ và cứu sống nhiều hơn trước. Vì vậy, cần quan tâm nhiều hơn đến chất lượng sống sau chấn thương.

Di chứng chấn thương sọ não tùy thuộc vào loại, vị trí và mức độ nặng của chấn thương, có thể gặp các dấu thiếu sót thần kinh trong nhiều chức năng như: vận động, cảm giác, tiếp xúc, nhận thức, cá tính, xúc cảm v.v.

ÐỘNG KINH SAU CHẤN THƯƠNG

Trong một số trường hợp, động kinh sau chấn thương có thể đưa đến tử vong. Vì vậy, có xu hướng phòng ngừa bằng cách dùng phenytoin liền sau chấn thương. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu cho thấy cách ngừa này cũng không hiệu quả.⁽¹⁾

Các yếu tố nguy cơ gây động kinh gồm có mảnh kim khí còn sót lại trong não. Thể tích não mất nhiều hơn 75 ml đối với máu tụ trong não, mất vận ngôn, điện não đồ có sóng động kinh.

Nguy cơ động kinh sau chấn thương giảm dần với thời gian đối với các vết thương sọ não do hỏa khí cũng như chấn thương sọ não (không do hỏa khí).

Hiện nay, về điều trị, các loại thuốc thường dùng là phenytoin, carbamazepin và valproic acid. Không nên dùng phenobarbital vì có thể ảnh hưởng đến nhận thức và hành vi.

Dùng carbamazepin hoặc valproic acid có lợi vì kiểm soát được cơn động kinh. Ít tác dụng phụ, ít tương tác thuốc, có thể điều chỉnh các rối loạn hành vi.

Một số thuốc hỗ trợ có ích trong điều trị động kinh toàn thể và cục bộ là clonazepam và benzodiazepin chorazepat.

Diazepam và lorazepam là các thuốc chính được ưa chuộng trong các cơn động kinh cấp và tình trạng động kinh liên tục.

ÐẦU NƯỚC SAU- CHẤN THƯƠNG

Ðầu nước sau chấn thương là một hội chứng gồm có: rối loạn tâm thần, đi lại không vững và tiểu không tự chủ. Hội chứng này cần được chẩn đoán sớm vì có thể điều trị được.

Cần nghĩ đến biến chứng này trong các trường hợp xuất huyết trong sọ, nhất là xuất huyết dưới nhện và trong não thất. Sau xuất huyết, chất fibrin đọng lại ở các hạt Pacchioni, cản trở sự hấp thụ của dịch não tủy.⁽²⁾

Dẫn lưu dịch não tủy xuống ổ bụng là một phương pháp điều trị tương đối đơn giản và hiệu quả, nhất là trong điều chỉnh các rối loạn vận động, mặc dù đôi khi cũng có biến chứng.

TỤ DỊCH DƯỚI MÀNG CỨNG SAu CHẤN THƯƠNG SỌ NÃO

Ở trẻ con - đặc biệt ở trẻ dưới 2 tuổi - não bộ chưa hoàn toàn phát triển dễ bị đè nén (còn thiếu chất miêlin), khoang dưới nhện rộng, các tĩnh mạch thông nối khoang dưới nhện với xoang tĩnh mạch dài. Sau chấn thương sọ não, màng nhện có thể bị rách, dịch não tủy thoát ra ngoài khoang dưới nhện và tụ ở dưới màng cứng cần dẫn lưu dịch tụ dưới màng cứng ở hai bên xuống ổ bụng, nếu các dấu hiệu lâm sàng xấu dần. Nếu để lâu ngày, không điều trị, đầu sẽ to dần, não bộ teo lại và có thể vôi hóa ở nhiều điểm trong não.⁽³⁾

ÐIỀU TRỊ TÌNH TRẠNG CO CỨNG:

Di chứng co cứng là một rối loạn vận động thay đổi với thời gian, tùy thuộc vào nhiều yếu tố như đau nhức và các bện lý khác. Có nhiều phương pháp trị liệu như phẫu thuật, bó bột, bó nẹp, vật lý trị liệu, phong bế thần kinh ngoại biên, phá hủy trung tâm thần kinh và dùng thuốc.

Các thuốc thường dùng điều trị co cứng:

- Dantrolen---- 50 - 400 mg / mỗi ngày

- Baclofen----------------------- 10 - 80 mg / mỗi ngày

- Diazepam--------------------- 4 - 30 mg / mỗi ngày

CỐT HOÁ QUANH KHỚP SAI CHỖ:

Ở bệnh nhân bị chấn thương sọ não, các xương gãy lành mau hơn bình thường.

Về lâm sàng, cốt hóa quanh khớp có thể giả u (khối cứng ở vùng khớp), giả viêm khớp (đau, nóng, sưng phù), cứng khớp. Cốt hóa quanh khớp thường gặp ở những khớp lớn như khớp vai, háng, khuỷu mặc dù đôi khi cột sống cổ, cổ tay và các ngón tay cũng có thể bị cốt hóa.⁽⁴⁾

Nguyên nhân của cốt hóa quanh khớp có thể do rối loạn nội tiết.

Ðể phòng ngừa cốt hóa quanh khớp, có thể dùng disodium etidronat hoặc các loại thuốc chống viêm không phải steroids hoặc apirin (ở trẻ con).

Thông thường, 12 đến 14 tháng sau chấn thương phẫu thuật lấy bỏ xương mới giúp bệnh nhân hồi phục nhanh hơn.

RỐI LOẠN NHẬN THỨC

Rối loạn nhận thức có thể là yếu tố tạo ra mất ngủ, thái độ hung hãn và những vấn đề xúc cảm, tình cảm.

Các nghiên cức cho thấy có sự mất cân đối và nhiều thiếu thốn trong hệ thống các chất dopamin, serotonin, norepinephrin.⁽⁵⁾

Thông thường, thời gian hôn mê không liên quan nhiều với các các rối loạn tâm thần sau chấn thương.

Các chấn thương của bán cầu não không trội có khuynh hướng ảnh hưởng đến tâm tính.

Dược trị liệu:

Ðể cải thiện tình trạng nhận thức, có thể bắt đàu dùng amantadin hoặc bromocriptin liều thấp, rồi tăng- dần (amantadin 400 mg / mỗi ngày, bromocriptin 75 - 100 mg / mỗi ngày). Tuỳ theo đáp ứng của bệnh nhân ta có thể cho dùng thêm Levodopa - Carbidopa (tối đa 25 - 250 mg).

Có thể cho uống physostigmin (Tacrine) để giúp trí nhớ phục hồi và amitritylin để điều trị mất ngủ.

Ðối với bệnh nhân có nguy cơ hại người khác hoặc tự hại mình, nên dùng các thuốc an thần như benzodiazepin, clonidin hoặc codein (liều thấp).

Các bện nhân ưu tư ra mồ hôi nhiều, run, tim đập nhanh thường đáp ứng với thuốc cvhẹn beta (Bupiron).

Ðối với các gia đình có trẻ con bị chấn thương sọ não nặng hoặc vừa, ta cần bàn bạc để giúp cha mẹ biết trước và thông cảm các thiếu sót thần kinh tâm trí của trẻ sau chấn thương. Nếu gia đình không vượt qua được khó khăn, sự phục hồi tâm trí của trẻ sẽ gặp nhiều nguy cơ.

KẾT LUẬN

Tóm lại, để am hiểu và vạch ra một kế hoạch tốt trong điều trị các di chứng thần kinh tâm thần sau chấn thương, cần có sự tham dự và góp sức của nhiều chuyên khoa lâm sàng và cận lâm sàng.

Di chứng tổn thương não do chấn thương đặt ra nhiều vấn đề cho gia đình, xã hội. Vì vậy, trong tương lai cần tiếp tục nghiên cứu các yếu tố liên quan đến nuôi dưỡng, phục hồi thần kinh tâm trí sau chấn thương và nhất là vấn đế ghép mô thần kinh, một vấn đế có tính chiến lược quan trọng.

TÓM TẮT

Hiện nay, có nhiều tiến bộ trong giải quyết cấp cứu chấn thương sọ não. Tỉ lệ bệnh nhân được mổ và cứu sống nhiều hơn trước. Vì vậy, cần quan tâm nhiều hơn đến chất lượng sống của các bệnh nhân này, và nhất là điều trị di chứng chấn thương sọ não nặng.

Trong báo cáo này, chúng tôi bàn luận về điều trị một số di chứng chấn thương sọ não được quan tâm nhiều như động kinh, đầu nước, tụ dịch dưới màng cứng, tình trạng co cứng, cốt hóa quanh khớp sai chỗ, rối loạn nhận thức.

Ở trẻ con, cơ thể và não bộ còn ở thời kỳ đang phát triển, chưa hoàn chỉnh. Các di chứng tâm thần có thể sẽ hiện rõ hơn một thời gian lâu, sua chấn thương. Cần giải thích, bàn bạc với gia đình để họ biết trước các thiếu sót thần kinh tâm trí liên quan đến chấn thương, và vượt qua được khó khăn để giúp trẻ hồi phục nhanh, tốt hơn.

SUMMARY

reflections ON THE TREATMENT OF TRAUMATIC BRAIN INjURY SEQUELAE

Recent advances in the neurosurgical management of severe traumatic brain injuries have resulted in an increased survival rate. Most of these patients have cognitive, behavioral and neurophysical sequelae. What agents to bệnh used for improving their quality of life-

In this study, post traumatic epilepsy, hydrocephalus, extracerebral collections, spasticity, heterotopic ossifi-cation, cognitive disturbances are discussed.

Children are growing human beings. Their parents must be counselled to expect long term residual deficits. The family environment is very important for neurobehavioral recovery of children.

Tài liệu tham khảo

1- Annergers IF, Grabow JD. Seizures after head trauma. A population study. Neurology 30;683-89;1980.

2- Granholm L, Svendgaard N. Hydrocephalus following tramatic head injuries. Lancet 1:265-66,1971

3- Sarah H Brown, Mary E. Michael. Traumatic head injury in children. Oxford university press 1995

4- Garland DE. Clinical observation on fractures and heterotopic ossification in the spinal cord and tramatic brain injured population. Clin Orthop,233:86-101,1988

5- Grosswasser Z, Stern MJ. Dynamic cognitive and behavioral changes during the rehabilitation process of traumatic brain injury. IRMA Monograph series, USA, 1989

6- Harvey S Levin, Howard M Eisenberg. Catatrophic brain injury. Oxford university press 1996