Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) là một trong những nguyên nhân gây tử suất và tần suất biến chứng quan trọng trên toàn thế giới. Theo một nghiên cứu về phí tổn tần suất biến chứng toàn cầu do Tổ Chức Y Tế Thế Giới và Ngân Hàng Thế Giới bảo trợ thực hiện vào năm 1990 cho thấy tỷ lệ lưu hành của BPTNMT trên toàn thế giới ước tính khoảng 9,34 / 1000 ở nam giới và 7,33 / 1000 ở nữ giới, tuy nhiên, hiện chưa đánh giá đúng mức tỷ lệ lưu hành của BPTNMT ở người cao tuổi. Hiện nay, BPTNMT đứng hàng thứ tư trong những nguyên nhân tử suất, và theo dự đoán của Tổ Chức Y Tế Thế Giới, tỷ lệ này còn tiếp tục tăng lên trong những thập niên tới. Tuy vậy, BPTNMT lại không nhận được sự quan tâm đúng mức của cộng đồng y khoa và các quan chức y tế. Vì vậy, một nhóm các chuyên gia trong lãnh vực bệnh lý hô hấp, dịch tễ học, kinh tế xã hội, y học cộng đồng và giáo dục sức khỏe đã vận động Viện Huyết Học, Tim Mạch, Hô Hấp Hoa Kỳ và Tổ Chức Y Tế Thế Giới để thành lập một Chương Trình Phát Kiến Toàn Cầu Phòng chống Bệnh Phổi Tắc Nghẽn Mạn Tính (GOLD: Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease). Một trong những mục tiêu của chương trình này là nâng cao nhận thức về BPTNMT và giúp đỡ hàng ngàn BN đang mắc phải căn bệnh này tránh tử vong sớm vì những biến chứng của bệnh. Bước đầu tiên của chương trình là đưa ra một phác đồ thống nhất hướng dẫn phòng ngừa và quản lý BPTNMT gồm 4 phần: (1) Ðánh giá và theo dõi bệnh; (2) Giảm những yếu tố nguy cơ; (3) Xử trí BPTNMT ổn định; (4) Xử trí cơn kịch phát của BPTNMT.

Trong phác đồ này, Viện Huyết Học, Tim Mạch, Hô Hấp Hoa Kỳ đã áp dụng một hệ thống phân loại mức độ bằng chứng cho một số ý kiến chuyên môn. Những mức độ về bằng chứng được trình bày sau:

Mức độ A

Những nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng với dữ liệu phong phú.

Bằng chứng đạt được từ chỉ số đánh giá cuối của nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng được thiết kế tốt. Những nghiên cứu này đưa đến kết quả hằng định trong các mẫu nghiên cứu được đề nghị. Bằng chứng mức độ A cần số lượng lớn nghiên cứu cũng như số lượng lớn các BN tham gia

Mức độ B

Những nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng với dữ liệu hạn chế.

Bằng chứng đạt được từ điểm kết thúc của nhũng nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng nhưng số lượng nghiên cứu hạn chế. Nói chung, bằng chứng thuộc mức độ B liên quan đến vài nghiên cứu ngẫu nhiên, mẫu nhỏ, được thực hiện trong dân số nghiên cứu khác với dân số mẫu được đề nghị, kết quả nghiên cứu đôi khi không hằng định.

Mức độ C

Không phải là nghiên cứu ngẫu nhiên, chỉ là những nghiên cứu quan sát. Bằng chứng đạt được từ những nghiên cứu có tính quan sát, không ngẫu nhiên và không đối chứng

Mức độ D???????????

Ý kiến thống nhất của các chuyên gia???????????

Mức độ bằng chứng này chỉ là những trường hợp mà việc cung cấp những hướng dẫn được cho rằng có giá trị nhưng bằng chứng y văn thì không đủ để? đưa vào các mức độ bằng chứng trên. Sự thống nhất ý kiến của các chuyên gia thường dựa vào kinh nghiệm lâm sàng hoặc kiến thức không nằm trong các mức độ bằng chứng trên

I. THEO DÕI VÀ ÐÁNH GIÁ BPTNMT

A. Ðịnh nghĩa

BPTNMT là một bệnh trạng đặc trưng bởi lưu lượng khí thở bị giới hạn và không hồi phục hoàn toàn. Giới hạn lưu lượng khí thường tiến triển và kèm theo đáp ứng viêm bất thường của phổi đối với các phân tử không oxy hóa hoặc khí

B. Chẩn đoán

Chẩn đoán BPTNMT cần đặt ra trước một BN ho có đàm, hoặc khó thở, và/hoặc có bệnh sử tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ của bệnh. Chẩn đoán khách quan dựa vào hô hấp kế để xác định mức độ hạn chế thông khí. Các số đo quan trọng nhất là thể tích khí thở ra gắng sức (FVC), thể tích khí thở ra gắng sức trong giây đầu tiên (FEV₁) và tỉ số của số đo này (FEV₁/FVC). Nếu sau khi dùng thuốc giãn PQ (giãn PQ) mà FEV₁<80% trị số dự kiến cộng với một tỉ số FEV₁/FVC <70% khẳng định có hạn chế thông khí không thể đảo ngược được hoàn toàn. Riêng tỉ số FEV₁/FVC là số đo khá nhạy với tình trạng giảm thông khí: tỉ số FEV₁/FVC <70% được xem là dấu hiệu sớm của hạn chế thông khí trên BN có FEV₁ vẫn còn bình thường (?80% trị số dự kiến).

Bảng 1. Phân loại độ nặng BPTNMT

Giai đoạn	Ðặc điểm
0: nguy cơ	Số đo hô hấp kế bình thường, có triệu chứng mạn tính (ho, khạc đàm)
I: Nhẹ	FEV₁/FVC <70% FEV₁ ?80% trị số dự kiến Có hoặc không có triệu chứng mạn tính (ho, khạc đàm)
II: Vừa	FEV₁/FVC <70% 30% ? FEV₁ <80% trị số dự kiến Có hoặc không có triệu chứng mạn tính (ho, khạc đàm, khó thở)
III: Nặng	FEV₁/FVC <70% FEV₁ ? 30% trị số dự kiến hoặc FEV1 < 30% trị số dự kiến cộng với suy hô hấp hoặc triệu chứng lâm sàng của suy tim phải.

Suy hô hấp: PaO₂ <8,0 kPa (60 mmHg) ? PaCO₂ > 6,7 kPa (50 mmHg) với không khí ở độ cao ngang mặt biển.

Bảng 2: ?Những yếu tố gợi ý chẩn đoán BPTNMT

Ho kéo dài	Xuất hiện từng đợt hoặc hàng ngày. Thường xảy ra suốt ngày, ít khi xảy ra về đêm
Khạc đàm kéo dài	Bất kỳ dạng khạc đàm kéo dài nào đều có thể hướng tới BPTNMT
Khó thở	Tiến triển (xấu dần theo thời gian)
	Mạn tính (xuất hiện mỗi ngày)
	Nặng lên khi vận động hoặc nhiễm trùng hô hấp
Bệnh sử tiếp xúc với những yếu tố nguy cơ
	Khói thuốc lá
	Bụi, hóa chất nghề nghiệp
	Khói đun nấu hoặc nhiên liệu khí đốt

Bảng 3: Chẩn đoán phân biệt? BPTNMT

Chẩn đoán	Những đặc điểm gợi ý
BPTNMT	Khởi phát từ lứa tuổi trung niên
	Triệu chứng tiến triển chậm
	Tiền sử hút thuốc trong thời gian dài
	Khó thở khi gắng sức
	Giới hạn luồng khí thở không hồi phục trên phạm vi rộng
Hen phế quản	Khởi phát từ tuổi ấu thơ
	Triệu chứng thay đồi từ ngày này sang ngày khác
	Triệu chứng thường xảy ra trong đêm hoặc sáng sớm
	Có thể kèm theo tình trạng dị ứng, viêm mũi, chàm
	Tiền sử gia đình có hen PQ
	Giới hạn luồng khí thở có hồi phục trên phạm vi rộng
Suy tim ứ huyết	Khám phổi nghe có ran nổ nhỏ hạt hai đáy phổi
	XQ phổi cho thấy hình ảnh tim to, phù phổi
	Chức năng phổi cho thấy có giới hạn thể tích khí thở, trong khi lưu lượng khí thở không bị giới hạn
Giãn phế quản	Khạc đàm mủ với số lượng nhiều
	Thường có nhiễm khuẩn hô hấp đi kèm
	Khám phổi nghe có ran nổ to hạt - móng tay dùi trống
	XQ / CT scan cho thấy có giãn PQ, thành phế quản dầy lên
Lao phổi	Gặp ở mọi lứa tuổi
	X quang có thâm nhiễm hoặc tổn thương dạng nốt
	Chẩn đoán xác định bằng vi khuẩn học
	Tỷ lệ lưu hành bệnh lao phổi cao khu trú
Viêm tiểu phế	Khởi phát ở lứa tuổi nhỏ, không tiền căn hút thuốc
quản tắc nghẽn	Có thể có kèm theo viêm khớp dạng thấp hoặc tiếp xúc khói
	CT? scan thì thở ra cho thấy những vùng phổi giảm đậm độ
Viêm tiểu phế	Hầu hết BN là nam và không hút thuốc
quản lan tỏa	Hầu hết có viêm xoang mạn tính
	X quang phổi và CT xoắn ốc cho thấy hình ảnh mờ dạng nốt ở trung tâm tiểu thùy, lan tỏa, chướng khí

GHI CHÚ: những đặc điểm nêu trên có khuynh hướng đặc trưng cho từng loại bệnh tương ứng, nhưng không có nghĩa là đúng trong mọi trường hợp. Ví dụ, một BN chưa từng hút thuốc cũng có thể bị BPTNMT (đặc biệt ở những nước đang phát triển mà những yếu tố nguy cơ khác có thể quan trọng hơn hút thuốc); Hen PQ có thể khởi phát ở người lớn tuổi hoặc thậm chí người già.

C. Theo dõi tiến triển bệnh

Trong theo dõi đánh giá bệnh cần lưu ý các điểm sau:

? Theo dõi diễn tiến bệnh và sự phát triển biến chứng: vì là bệnh tiến triển mạn tính nên triệu chứng có thể xấu dần theo thời gian. Mỗi lần tái khám cần phát hiện những dấu hiệu này. BN có FEV₁<40% cần lưu ý khả năng suy hô hấp hoặc suy tim phải (trướng tĩnh mạch cổ, phù cổ chân).

? Theo dõi việc dùng thuốc nhằm điều chỉnh trị liệu cho thích hợp với diễn tiến bệnh, cần lưu ý liều lượng và các loai thuốc được dùng, sự tuân thủ phác đồ điều trị, kỹ thuật hít khí dung, hiệu quả kiểm soát triệu chứng và các tác dụng phụ nếu có.

? Theo dõi bệnh sử các cơn kịch phát: cần đánh giá tần suất, độ nặng và các nguyên nhân dẫn đến cơn kịch phát. Nên lưu ý đến triệu chứng khạc đàm (tăng lượng đàm, có mùi hôi) và triệu chứng khó thở, tăng liều dùng cortico-steroid hoặc thuốc giãn PQ, cũng như bệnh sử những lần nhập viện cấp cứu hoặc đặt nội khí quản.?????

? Theo dõi các bệnh kèm theo, đặc biệt là những bệnh ở phổi như lao, ung thư PQ, hội chứng ngưng thở khi ngủ hoặc suy tim phải. BN cần được xét nghiệm cận lâm sàng thích hợp để phát hiện khi có triệu chứng nghi ngờ những tình trạng đó.

II. GIẢM YẾU TỐ NGUY CƠ

Những yếu tố nguy cơ của BPTNMT bao gồm những yếu tố từ ký chủ và những yếu tố tiếp xúc với môi trường. BPTNMT thường xuất hiện do sự tương tác của hai loại yếu tố này. Yếu tố nguy cơ từ ký chủ được thu thập dữ liệu nhiều nhất là sự thiếu hụt alpha-1 antitrypsin do di truyền, tuy nhiên những gen có liên quan đến sự khởi phát BPTNMT chưa được xác định rõ. Những yếu tố nguy cơ quan trọng từ môi trường là hút thuốc lá, tiếp xúc nhiều với bụi hoặc hóa chất nghề nghiệp, ô nhiễm môi trường trong nhà ngoài phố.

Việc giảm tiếp xúc cá nhân với những yếu tố nguy cơ trong môi trường là những mục tiêu quan trọng nhằm phòng ngừa sự xuất hiện và tiến triển của BPTNMT. Ngưng hút thuốc là một biện pháp hiệu quả và kinh tế nhất để giảm nguy cơ phát triển và làm ngưng sự tiến triển của BPTNMT (bằng chứng mức độ A)

III. xử trí BPTNMT ổn định

Xử trí BPTNMT ổn định dựa trên nguyên tắc điều trị bậc thang tùy theo mức độ nặng của bệnh, và trong bất cứ trường hợp nào, giáo dục sức khoẻ đóng vai trò quan trọng trong việc giúp BN có thể sống với căn bệnh này, cải thiện kỹ năng dùng thuốc, tăng sự hợp tác điều trị, qua đó cải thiện tình trạng sức khỏe của mình. Việc giáo dục sức khỏe chứng tỏ hiệu quả trong việc đạt được một số mục đích điều trị, ví dụ như ngưng hút thuốc (bằng chứng mức độ A)

Trong điều trị BPTNMT, không có một loại thuốc nào có thể làm thay đổi sự tiến triển xấu đi của chức năng phổi vốn là nét đặc trưng của bệnh lý này (bằng chứng thuyết phục A), vì vậy, điều trị bằng thuốc chỉ có tác dụng cải thiện triệu chứng và / hoặc làm giảm biến chứng.

Các thuốc giãn phế quản (PQ) là những thuốc chủ lực để điều trị triệu chứng BPTNMT (bằng chứng A). Các thuốc này được dùng khi có yêu cầu hoặc dùng đều đặn để giảm hoặc phòng ngừa triệu chứng. Các thuốc giãn PQ thường được sử dụng là nhóm chủ vận b₂ (đường hít được ưu tiên hơn), kháng cholinergic, theophyllin hoặc kết hợp một trong những loại thuốc này. Sự chọn lựa thuốc giãn PQ tùy thuộc vào nguồn thuốc sẵn có, đáp ứng của từng BN về mặt cải thiện triệu chứng và những tác dụng phụ. Thuốc giãn PQ tác dụng ngắn có thể rẻ hơn nhưng lại không thuận tiện bằng thuốc giãn PQ tác dụng dài. Salmeterol, một loại thuốc giãn PQ tác dụng dài dạng hít, được chứng minh là cải thiện tình trạng sức khỏe đáng kể với liêù điều trị 50 mg x 2 lần/ngày (bằng chứng A). Sử dụng ipratropium bromid hít cũng cho kết quả tương tự (bằng chứng B). Theophyllin có hiệu quả trong BPTNMT, nhưng do khả năng gây độc tính cao cho nên các thuốc giãn PQ dạng hít được ưa chọn hơn.

Kết hợp các thuốc giãn PQ trong điều trị BPTNMT ổn định có thể làm cải thiện chức năng phổi, nhưng lại làm tăng chi phí điều trị mà lợi ích đạt được có khi chỉ tương đương với việc tăng liều của một thuốc giãn PQ nếu như việc tăng liều này không làm tăng tác dụng phụ đáng kể.

Ðiều trị dài ngày với glucocorticosteroid dạng hít chỉ thích hợp cho BN BPTNMT có bằng chứng đáp ứng với thuốc này trên hô hấp kế hoặc cho BN có FEV₁<50% so với trị số dự kiến hoặc có các đợt kịch phát cần dù?g đến kháng sinh và glucocorticoid. Thời gian điều trị với glucocorticosteroid dạng hít được khuyến nghị là từ 6 tuần đến 3 tháng. Việc điều trị dài ngày bằng corticosteroid dạng uống không được khuyên dùng trong BPTNMT.

Ngoại trừ vắc-xin chống cúm (được chích mỗi năm 1-2 lần) tỏ ra hữu ích trong việc giảm độ nặng và ngừa được 50% số tử vong trong BPTNMT, một số thuốc khác (thuốc chống ôxy-hóa, thuốc điều hòa miễn dịch) chưa có đủ bằng chứng để kết luận về lợi ích điều trị lâu dài.

Các thuốc không được khuyên dùng một cách thường xuyên trong xử trí BPTNMT ổn định là kháng sinh, thuốc kích thích hô hấp doxapram. Các thuốc bị chống chỉ định sử dụng thường xuyên là thuốc ho, thuốc giãn mạch dạng hít, thuốc an thần- gây ngủ.????

Những chương trình luyện tập, phục hồi chức năng hô hấp tỏ ra có ích lợi cho BPTNMT, nó giúp cải thiện tình trạng dung nạp của BN với vận động thể lực, triệu chứng khó thở và mệt mỏi (bằng chứng A)

Liệu pháp oxygen lâu dài (> 15 giờ / ngày) đối với những BN suy hô hấp mạn tính được chứng minh là làm tăng thời gian sống sót của BN (bằng chứng A). Chỉ định oxy liệu pháp dài hạn bao gồm những BN có Pa0₂ < 55 mmHg hoặc Sa0₂ < 88% có hoặc không kèm theo tăng thán khí máu; hoặc Pa0₂ 55 - 60mmHg, Sa0₂ 89% nếu có kèm dấu hiệu tăng áp lực động mạch phổi, suy tim ứ huyết, đa hồng cầu (Hct > 55%). Mục đích điều trị nhằm duy trì Pa0₂ ít nhất 60mmHg, Sa0₂ ít nhất đạt 90% ở mực nước biển và ở tình trạng nghỉ ngơi, giúp bảo tồn những cơ quan quan trọng có đủ nguồn cung cấp oxy.

Bảng 4: Xử trí BPTNMT

Chung cho tất cả các giai đoạn ? Tránh các yếu tố nguy cơ ? Giáo dục sức khoẻ ? Chủng ngừa bệnh cúm
Giai đoạn 0: nguy cơ
? Ho khạc đàm kéo dài ? Phế dung ký bình thường
Giai đoạn I: Nhẹ
? FEV₁/FVC < 70% ? FEV₁> 80% trị số dự kiến ? Có triệu chứng hoặc không	? Dùng thuốc giãn PQ tác dụng ngắn khi cần
Giai đoạn II: Vừa
II A: ? FEV₁/FVC < 70% ? 50% < FEV₁ < 80% trị số dự kiến ? Có triệu chứng hoặc không	? Ðiều trị thường xuyên với một hoặc nhiều thuốc giãn PQ. ? Tập phục hồi chức năng ? Glucocorticosteroid dạng hít nếu có đáp ứng rõ về triệu chứng và chức năng phổi
II B: ? FEV₁/FVC < 70% ? 30% < FEV₁ < 50% trị số dự kiến ? Có triệu chứng hoặc không	? Ðiều trị thường xuyên với một hoặc nhiều thuốc giãn PQ. ? Tập phục hồi chức năng ? Glucocorticosteroid dạng hít nếu triệu chứng và chức năng phổi đáp ứng có ý nghĩa hoặc nếu có cơn kịch phát lặp lại.
III. Nặng
? FEV₁/FVC < 70% ? FEV₁ < 30% trị số dự kiến hoặc có dấu hiệu suy hô hấp, suy tim phải		? Ðiều trị thường xuyên với một hoặc nhiều thuốc giãn PQ. ? Glucocorticosteroid dạng hít nếu có đáp ứng rõ về triệu chứng và chức năng phổi hoặc nếu có cơn kịch phát lặp lại. ? Ðiều trị biến chứng ? Tập phục hồi chức năng ? Ðiều trị bằng ôxygen dài ngày nếu có suy hô hấp ? Xét đến khả năng điều trị phẫu thuật

IV. xử trí CƠN KỊCH PHÁT CỦA BPTNMT

Nguyên nhân thường gặp nhất của cơn kịch phát BPTNMT là nhiễm trùng đường dẫn khí và ô nhiễm không khí, tuy nhiên trong 1/3 các trường hợp người ta không xác định được nguyên nhân.

Những yếu tố chẩn đoán cơn kịch phát gồm có tất cả những sự gia tăng nào về cường độ các triệu chứng như ho khạc đàm nhiều hơn, khó thở nhiều hơn, xuất hiện đột ngột tình trạng khó thở lúc nghỉ ngơi; hoặc xuất hiện thêm những triệu chứng mới như sốt, ho đàm đục có mủ, xanh tím, phù ngoại vi, trở nên kém dung nạp với vận động thể lực, loạn nhịp. Một số BN còn kèm theo những triệu chứng không đặc hiệu như? mệt mỏi, mất ngủ, lú lẫn hay ngủ gà.

Ðánh giá mức độ nặng dựa trên hỏi bệnh, khám lâm sàng và làm những xét nghiệm cần thiết như X quang phổi, đo khí máu, phế dung ký (thường khó thực hiện được trong cơn cấp). Việc so sánh kết quả khí máu và chức năng phổi trong cơn cấp so với các kết quả trước đây có thể cung cấp những thông tin quan trọng, bởi vì sự thay đổi đột ngột các kết quả khí máu và chức năng phổi có ý nghĩa hơn là chỉ nhìn vào một giá trị tuyệt đối của kết quả đạt được. Những xét nghiệm sinh hoá đôi khi cũng giúp ích cho việc xác định nguyên nhân của cơn kịch phát, ví dụ như rối loạn điện giải, rối loạn thăng bằng kiềm toan ở những BN có bệnh lý kèm theo như tiểu đường, dinh dưỡng kém. Những dấu hiệu nặng của cơn kịch phát nặng bao gồm thay đổi tình trạng tri giác (lú lẫn, ngủ gà, hôn mê), FEV₁ < 1 L hoặc lưu lượng đỉnh <100 L/ phút. Pa0₂< 60mmHg, và / hoặc Sa0₂ < 90% khi thở khí trời chứng tỏ tình trạng suy hô hấp. Ngoài ra, Pa0₂< 50mmHg, PaC0₂ > 70mmHg, pH < 7,30 hướng tới cơn kịch phát đe dọa mạng sống cần được theo dõi tích cựa tại khoa SSÐB.

Xử trí cơn kịch phát BPTNMT tại bệnh viện bao gồm:

? Oxygen có kiểm soát, khí máu được kiểm tra 30 phút sau khi bắt đầu dùng oxygen

? Thuốc giãn PQ: thuốc chủ vận b₂ tác dụng nhanh dạng hít được ưu tiên lựa chọn trong cơn kịch phát BPTNMT. Có thể tăng liều và / hoặc tăng số lần sử dụng thuốc lên trong cơn kịch phát (bằng chứng A). Thuốc được cho qua buồng hít hoặc máy khí dung phun sương. Có thể phối hợp thêm anticholinergic khi không đáp ứng điều trị. mặc dù những bằng chứng về hiệu quả của điều trị phối hợp này còn đang bàn cãi. Trong trường hợp cần thiết, có thể thêm aminophyllin tĩnh mạch.

? Corticosteroid uống hoặc tiêm tĩnh mạch có thể cho kèm theo với thuốc giãn PQ trong cơn kịch phát BPTNMT. Liều điều trị 30-40mg prednisolon/ ngày trong 10 - 14 ngày thường cân bằng giữa hiệu quả và an toàn.

? Kháng sinh: sự xuất hiện đàm mủ trong cơn kịch phát đủ chỉ định kháng sinh liệu pháp. Những tác nhân gây bệnh thường gặp là S. pneumoniae, H. influenzae, M. catarrhalis. Nếu không đáp ứng, thực hiện cấy đàm và kháng sinh đồ thích hợp.

?Các điều trị khác bao gồm: theo dõi cân bằng dịch và dinh dưỡng, có thể cân nhắc điều trị heparin dưới da, phát hiện và xử trí những tình trạng kèm theo (suy tim, loạn nhịp), theo dõi sát tình trạng BN.

Những chỉ định nhập SSÐB gồm có khó thở nặng hoặc không đáp ứng với điêù trị cấp cứu ban đầu, rối loạn tri giác, suy hô hấp, toan hô hấp nặng (pH < 7.3) mặc dù đã điều trị oxygen.

? Chỉ định giúp thở với áp lực dương không xâm lấn (NIPPV-non-invasive positive pressure ventilation): ít nhất có hai tiêu chuẩn

- Khó thở vừa - nặng có sử dụng cơ hô hấp phụ và thở bụng nghịch lý

- Tình trạng nhiễm toan vừa - nặng (pH 7,30 - 7,35) và tăng thán khí máu (PaC0₂ > 45 - 60mmHg)

- Nhịp thở > 25 lần / phút

Chống chỉ định NIPPV bao gồm sự xuất hiện của một trong những yếu tố sau:

- Ngưng thở

- Tình trạng tim mạch không ổn định (giảm huyết áp, loạn nhịp, nhồi máu cơ tim)

- Rối loạn tri giác hoặc không hợp tác

- Nguy cơ viêm phổi hít cao ; đàm đặc và nhầy

- Mới phẫu thuật vùng bụng hoặc mặt

- Chấn thương đầu mặt, bất thường cố định vùng mũi họng

- Béo phì.

? Chỉ định giúp thở máy xâm lấn:

- Khó thở nặng có sử dụng cơ hô hấp phụ và thở bụng nghịch lý

- Nhịp thở > 35 lần / phút

- Giảm oxygen máu nghiêm trọng (Pa0₂ <40mmHg hoặc Pa0₂ / Fi0₂ < 200 mmHg)

- Toan hóa nặng (pH < 7.25) và tăng thán khí máu (PaC02 > 60 mmHg)

- Ngưng thở

- Rối loạn tri giác

- Biến chứng tim mạch (giảm huyết áp, sốc, suy tim)

- Những biến chứng khác (bất thường chuyển hóa, nhiễm trùng nặng, viêm phổi, tắc mạch phổi, chấn thương do áp lực, tràn dịch màng phổi lượng nhiều)

- Thất bại NIPPV

? Tiêu chuẩn xuất viện sau cơn kịch phát BPTNMT:

- Ðiều trị bằng chủ vận b₂ hít không quá 6 lần/ ngày

- BN có thể đi bộ xung quanh phòng

- BN có thể ăn và ngủ, không bị thức giấc vì khó thở

- BN ổn định lâm sàng trong 12 - 24 giờ

- BN biết cách sử dụng dụng cụ hít và các thuốc điều trị

- Sắp xếp được kế hoạch chăm sóc tại nhà (oxygen dài hạn, dinh dưỡng, điều dưỡng)

- BN, gia đình và thầy thuốc cảm thấy tin tưởng rằng BN có thể tự xoay xở tại nhà

Sau khi xuất viện, BN cần được theo dõi trong 4-6 tuần để đánh giá sự phòng tránh tiếp xúc yếu tố nguy cơ, FEV₁, sự hiểu biết cách sử dụng dụng cụ hít và các thuốc điều trị, nhu cầu oxygen trị liệu lâu dài và /hoặc máy phun mù tại nhà (đối với trường hợp BPTNMT nặng).

Theo Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease- Executive summary 2001