PHẤN ÐẤU XÂY DỰNG HỘI NHỮNG NGƯỜI HÀNH NGHỀ Y DƯỢC

Nguyễn duy cương*

I/ Các nguyên tắc chung

1/ Theo kinh nghiệm lâu đời của nhiều nước trên thế giới, trong hàng trăm nghề nghiệp, người ta đặc biệt quan tâm đến những nghề có tác dụng trực tiếp đến đời sống xã hội, mang ba tính chất sau đây:

1.1- Trình độ kiến thức được xác định bằng một bằng cấp hoặc một chứng chỉ;

1.2-? Có mối quan hệ mật thiết với đối tượng mà nghề có trách nhiệm phục vụ;

1.3-? Có những qui định chặt chẽ trong việc thực thi nghề nghiệp.

2/ Việc đem kiến thức nghề nghiệp ra phục vụ được gọi là hành nghề. Ba yêu cầu đặt ra nhằm đảm bảo việc hành nghề đạt hiệu quả tốt:

2.1- Có kiến thức càng cao càng tốt, ngày càng được nâng lên; kinh nghiệm càng nhiều càng hay;

2.2- Tuân thủ nghiêm chỉnh những nghĩa vụ về nghề nghiệp, cả nội dung và biện pháp nghề nghiệp lẫn phong cách và thái độ, thể hiện trong một văn kiện pháp lý được gọi là "Luật Nghĩa vụ" do Chính phủ ban hành;

2.3- Ðược thù lao thỏa đáng.

3/ Căn cứ vào các tính chất trên đây, có 8 nghề được xét vào trong diện, trong đó có 4 nghề liên quan đến sức khỏe là: y (bác sĩ), dược (dược sĩ), nha (nha sĩ), hộ sinh (nữ hộ sinh). Bốn nghề khác là: luật (luật sư), kiến trúc (kiến trúc sư), trắc địa (đo đạc đất đai); kế toán (kiểm toán).

4/ Do tính chất đặc biệt đã nêu, những người đã có kiến thức về nghề, có bằng cấp cũng chưa được hành nghề mà phải được một cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp giấy hành nghề dựa trên 3 tiêu chuẩn:

4.1- Có bằng cấp hoặc chứng chỉ về nghề nghiệp;

4.2- Có lý lịch tư pháp trong sạch (tức tư cách đạo đức tốt);

4.3- Là hội viên của Hội hành nghề.

Sở dĩ có điều kiện thứ 3, là theo kinh nghiệm của các nước, song song với việc Nhà nước quản lý việc hành nghề nói chung, thể hiện bằng việc ban hành những qui định về hành nghề, cấp phép và kiểm tra việc hành nghề, cần giao cho những người hành nghề tự quản việc thực thi nghề nghiệp của mình, do đó, họ phải tự tập hợp lại để quản lý lẫn nhau. Tổ chức tập hợp đó được gọi là Hội những người hành nghề, mà Pháp gọi là "Ordre" và chế độ cũ ở miền Nam dịch là "Ðoàn" (như y sĩ đoàn, luật sư đoàn).

5/ Hội những người hành nghề có 2 chức năng:

5.1-Bảo vệ danh dự của ngành nghề, bằng cách đảm bảo tuân thủ mọi qui chế liên quan đến nghề, và kiểm soát nhau trong việc thực hiện;

5.2- Giữ được tiếng nói trung thực và độc lập khi có yêu cầu phát biểu về những vấn đề liên quan đến nghề nghiệp;

5.3- Bảo vệ người hành nghề khi bị rủi ro trong tai nạn nghề nghiệp.

6/ Tinh thần chung là: hành nghề không phân biệt công hay tư, các mặt chuyên môn và kỹ thuật, tinh thần và đạo đức hoàn toàn như nhau; chỉ khác ở chỗ, trong khu vực công, người hành nghề hưởng lương của Nhà nước, còn trong khu vực tư, người hành nghề do đối tượng được phục vụ trả thù lao. Luật Nghĩa vụ được áp dụng như nhau cho cả 2 khu vực.

Cần chú ý là, Hội hoàn toàn khác với nghiệp đoàn (Công đoàn) là tổ chức chăm lo quyền lợi (nhất là quyền lợi vật chất) của đoàn viên.

7/ Như đã trình bày, trong đội ngũ những người có nghề, có 2 loại:

7.1- Những người trực tiếp hành nghề, tức trực tiếp thực thi nghề nghiệp. Những người này tham gia Hội những người hành nghề, với tính cách bắt buộc.

7.2- Những người không trực tiếp hành nghề, nhưng sử dụng kiến thức nghề nghiệp của mình làm việc khác, thì tổ chức và tham gia Hội những người là học thuật về nghề nghiệp (như nghiên cứu khoa học), với tính cách tự nguyện.

7.3- Tất nhiên có những người chuyên làm một việc, nhưng cũng có những người làm cả hai việc thì có thể tham gia 2 Hội cùng một lúc.

II/ Áp dụng trong phạm vi công tác Bảo vệ Sức khỏe ở Việt Nam

1/ Như đề cập ở trên (điều 1, 3), ngành Bảo vệ Sức khỏe (BVSK) có 4 nghề cần có Hội những người hành nghề. Do điều kiện thực tế, chúng ta triển khai trước 3 nghề: Y, Dược và Răng Hàm Mặt.

2/ Trong thời kỳ bao cấp, Tổng Hội Y Dược Học (và Hội Y Dược Học tỉnh thành), ngoài việc tập hợp đoàn kết, làm nhiệm vụ tham gia hoạt động học thuật là chính, còn trách nhiệm trong việc hành nghề, tuy đã được ghi trong điều lệ, nhưng vì quan niệm việc này do từng đơn vị đảm nhận, dưới sự lãnh đạo chung của Bộ, nên Hội Y Dược ít quan tâm.

3/ Khi nền kinh tế đất nước chuyển sang cơ chế thị trường, việc hành nghề y dược tư nhân được cho phép, nên công tác việc quản lý việc hành nghề y dược tư nhân trở thành một yêu cầu. Do thiếu năng động, việc chuyển hướng của Tổng Hội chậm được đẩy mạnh, nên cho đến gần đây, Tổng Hội kể như chưa có sự chỉ đạo xuyên suốt.

4/ Quan điểm thống nhất giữa Tổng Hội và Bộ Y Tế là: Bộ Y Tế (Nhà nước) quản lý việc hành nghề y dược tư nhân về mọi mặt; Tổng Hội quản lý các hội viên hành nghề của mình theo đúng mọi qui định của Nhà nước. Quan điểm này đã được khẳng định một lần nữa trong Hội nghị Ban Thường vụ ngày 20/07/2001, và sẽ được thể hiện trong Nghị quyết liên tịch số 3 sắp tới giữa Bộ và Tổng Hội.

5/ Tổng Hội cần tập trung vào việc xây dựng Hội những người hành nghề như đã nêu. Nhưng xét vì đã có sẵn tổ chức chung là Tổng Hội, nên không cần có một tổ chức riêng độc lập, mà Tổng Hội chỉ nên có một bộ phận chuyên trách hội viên hành nghề của mình, theo tinh thần tự quản, song song với bộ phận hoạt động về học thuật.

III/ Phương án triển khai tại TP.HCM

1/ Vấn đề mới, do đó cần tiến hành theo từng bước vững chắc, có thí điểm, bắt đầu ở một quận của TP.HCM (quận 1) và sau đó mở rộng dần trong phạm vi thành phố, rồi Tổng Hội sẽ triển khai ở các tỉnh.

2/ Trong thành phố, mỗi quận có một chi hội. Tại quận 1, mỗi nghề y, dược, nha có một chi hội. Chi hội Dược đã
có 5 năm rồi, nhưng cần được chỉnh đốn và củng cố, lấy dược sĩ chủ nhân nhà thuốc làm cơ sở. Chi hội RHM sẽ được tổ chức thành một chi hội độc lập. Chi hội Y đã có từ lâu, cần chấn chỉnh lại như sau:

a) Các hội y chuyên khoa chỉ có ở cấp thành phố; tùy theo số lượng hội viên, có thể sinh hoạt tổ ở các đơn vị y, dược (Bệnh viện, Trung tâm, .).

b) Chỉ những bác sĩ có hành nghề tư mới tham gia chi hội. Trong khi chi hội Dược và chi hội RHM trực thuộc Hội Dược và Hội RHM, chi hội Y trực thuộc Hội Y Dược Học Thành phố. Có thể mỗi phường có một tổ. Dự kiến có một Liên chi hội trong toàn Thành phố giúp Hội trong công tác chỉ đạo.

c) Theo sự thống nhất giữa Tổng Hội và Bộ, bác sĩ xin phép hành nghề cần có giấy giới thiệu của Hội, xem là hội viên, điều này sẽ hợp thức hóa dần dần.

d) Chi hội có một Ban chấp hành lâm thời, tiến tới bầu một Ban chấp hành chính thức. Một qui chế tổ chức sẽ được thông qua trong Ðại hội chi hội, để làm khuôn khổ cho hoạt động của chi hội. Các Hội thành viên chuyên khoa sẽ giúp Hội Y Dược Học Thành phố và Liên chi hội hành nghề tư trong việc thẩm định chuyên khoa.

3/ Từ nay đến cuối năm 2001, phấn đấu tổ chức thêm, ngoài chi hội quận 1, hai đến ba chi hội nữa.?

Ngày 25/8/2001, Hội Y Dược Học TP. HCM phối hợp cùng Sở Y tế? tổ chức hội thảo về Hành Nghề Y Tư Nhân, với sự tham dự của đại diện văn phòng Chính phủ, Tổng Hội Y Dược học Việt Nam, các Sở Y tế của các tỉnh, quận huyện và 16 Hội thành viên cùng các cơ quan thông tin báo chí.

Hội thảo nhằm đề cặp đến: (1) Tình hình hiện tại về hành nghề y tư nhân, đánh giá những điều đã làm được, chưa làm được và những vấn đề cần chấn chỉnh; (2) Thống nhất quan điểm về trách nhiệm hỗ tương giữa chính quyền tức Bộ và Sở Y tế và đoàn thể tức Tổng Hội và Hội, trong đó có xác định vị trí chức năng của Tổng Hội và Hội trong toàn bộ vấn đề hành nghề y tư nhân; (3) Ðặt vấn đề khẩn trương xây dựng tổ chức của những người hành nghề nhằm thực hiện chế độ tự quản trong việc chấp hành mọi quy định liên quan đến nghĩa vụ của nhân viên y tế trong công tác chăm sóc sức khoẻ nhân dân.

Hội thảo được nghe báo cáo của BS Phan Văn Nghiệm về Mối quan hệ giữa thanh tra Sở Y tế với việc hành nghề y tư nhân tại TP.HCM, của BS Nguyễn Thị Ân, Trưởng phòng Quản lý dịch vụ Y tế về Quản lý hành nghề y dược tư nhân tại TP.HCM. Bs Trần Phong Cảnh trình bày về Thái độ và trách nhiệm trong hành nghề.

GS Ngô Gia Hy trình bày Nhu cầu về bản nghĩa vụ luật y khoa. Hầu hết các nước trên thế giới đã có bản nghĩa vụ luật y khoa. Danh từ y đức chỉ là một khái niệm, không có cơ sở để phán xét thế nào là mất đạo đức hay thiếu đạo đức. Xã hội có trật tự nhờ pháp luật, hành nghề y cần luật pháp không những để có kỷ luật, mà còn để bảo vệ người bệnh và thầy thuốc. Chính vì không có nghĩa vụ luật y khoa đi đôi với hệ thống bảo hiểm y tế có chất lượng, nên biết bao nhiêu sự việc tiêu cực, đau lòng, bất công đã xảy ra. Vì vậy kiến nghị Chính phủ sớm ban hành bản nghĩa vụ luật y khoa bằng pháp lệnh.

BS Nguyễn Thế Dũng, Phó giám đốc Sở Y tế cho rằng việc quản lý hành nghề hiện nay đã quá tải vì vậy việc triển khai sớm và khẩn trương Hội hành nghề y dược là rất cần thiết.

BS Trương Xuân Liễu, Giám đốc Sở Y tế, đưa đề nghị tiến hành thành lập các chi hội hành nghề tại quận huyện. Ðịnh ra một quy chế cụ thể, quy định trách nhiệm, quyền hạn của các chi hội này để làm cơ sở hoạt động.

Tổng kết hội thảo, TS Nguyễn Duy Cương rất hoan nghênh những ý kiến đóng góp của các đại biểu, thống nhất với ý kiến là việc hành nghề phải tuân theo pháp luật. Hội sẽ quyết tâm phối hợp với Sở Y tế để sớm thành lập Hội hành nghề. Về luật nghĩa vụ trong bối cảnh thuận tiện chính phủ vừa cho phép thành phố có một quy chế đặc biệt, chúng ta có thể xin cho phép ra một quy định hành nghề tạm thời trong lúc chờ một bộ luật hành nghề y dược mới của nước ta.?