Lẩm cẩm Sài Gòn
thiên hạ sự
Văn Quang
Chữ nghĩa mập mờ:
Tiêu chảy cấp hay dịch tả?
Trong những ngày
giữa tháng 4 này, nếu nhìn bức tranh toàn cảnh trên những đường
phố Việt Nam, bạn sẽ thấy gì? Ở hai thành phố lớn nhất nước là
Hà Nội và TP. Sài Gòn, trước hết là nắng nóng kinh hồn, phụ họa
với khung cảnh kẹt xe tơi bời làm cho không khí càng thêm ngột
ngạt. Kẹt bất cứ nơi nào, bất kỳ giờ phút nào, không kể giờ cao
điểm hay giờ thấp điểm.
Để tô điểm thêm cho
bức tranh như trong chảo lửa ấy, hầu hết mọi con đường lớn ở TP.
Sài Gòn được đào xới lung tung, những cái lô cốt choán hết mặt
đường nhựa đã chật hẹp càng chật hẹp. Hầu như đường nào cũng chỉ
còn chừa một chỗ trống vừa đủ cho một chiếc xe buýt chạy lọt.
Thế nên chỉ cần một cái xe khác đậu bên lề hoặc chen ngang vào
là kẹt đường ngay. Những chiếc xe gắn máy hối hả phóng lên lề
đường cố sức tìm lối thoát. Nhưng ngay cả lối thoát cũng bị bịt
kín khi vỉa hè cũng bị tràn ngập. Chỉ còn nước lau mồ hôi nhễ
nhại, đứng thở dài. Vừa tốn thì giờ vừa nguy hại cho sức khỏe từ
người lớn đến trẻ em. Nếu chịu khó làm một con tính thì sự hoang
phí công sức này của người dân là vô cùng lớn lao.
Tuy nhiên, chuyện
đường phố vẫn chưa thấm gì so với chuyện vệ sinh an toàn thực
phẩm. Nhiều người bạn tôi ở nước ngoài thắc mắc nếu về Sài Gòn
kỳ này không dám ăn uống gì nữa. Nào là bệnh heo tai xanh, cúm
gà, rau quả trồng nhiễm chất độc, nước máy cũng không sạch, nem
chả được chế biến với thịt heo mắc bệnh, thịt gà chết… Không chỉ
ở những quán cơm bình dân, quán vỉa hè, quán cóc “dọc đường gió
bụi” mà cả ở những nhà hàng sang trọng cũng có thể cùng lấy một
nguồn thực phẩm.
Và vì thế có ông bạn
cắc cớ hỏi tôi “Ông ăn cái gì mà sống được vậy?”. Tôi cũng đánh
bài lỳ, thản nhiên trả lời: Tôi cũng như những người dân khác,
phải ăn để sống. Khi nào chết biết liền, chứ làm sao hơn được.
Đấy là cái tâm trạng
chung. Người hiểu biết tránh được phần nào hay phần nấy. Người
không cần biết thì ăn cứ phải ăn, uống cứ phải uống, rất vô tư.
Một là người ta sợ cũng chẳng được, hai là người ta chưa biết
sợ. Trong khi cái thứ bệnh được gọi là “tiêu chảy cấp” đã có mặt
tại ngay TP. Sài Gòn và đang lan nhanh trong cả nước.
Chữ nghĩa cần
chính xác
Điều đầu tiên tôi
muốn tường trình ở đây là bệnh “tiêu chảy cấp” tôi mới chỉ nghe
thấy lần đầu tiên, cứ như thứ chữ nghĩa do các nhà làm Y Tế Việt
Nam mới “chế” ra vậy. Thứ chữ nghĩa này không có trong từ điển
VN và cũng chẳng hề có trong tiếng gọi thông dụng dân gian bất
kỳ ở vùng nào từ Bắc vô Nam. Và xét kỹ ra, nó cũng chẳng mang
lại một ý niệm nào về bệnh tình một cách thiết thực. Tiêu chảy
là chuyện gần như bình thường trong đời sống hàng ngày, đôi khi
người ta gặp vì một lý do giản dị nào đó rồi vài liều thuốc, lại
khỏi ngay. Kể cả thuốc Tây và thuốc ta, thuốc dân gian như củ
gừng lát nghệ, nắm rau hái ngoài vườn. Còn “cấp” là gì thì khó
mà giải thích nổi. Nó có giống bão cấp 5 cấp 6 hay cấp 12-13
không, chẳng biết! Nhưng ít ra phong ba bão táp còn biết được nó
là cấp mấy, chứ còn cái gọi là “tiêu chảy cấp” này thì chẳng
biết nó cấp nào. Vì thế người dân mù tịt về cái thứ chữ nghĩa
“kiểu mới” này.
Các nhà làm Y Tế VN
hầu như cũng hiểu rõ như thế. Bằng cớ là chiều 9-4, Bộ Y tế đã
có cuộc họp khẩn với lãnh đạo sở y tế 18 tỉnh, thành phố thực
hiện công tác chống dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm. Phó Giám đốc
Sở Y tế Hà Tây Nguyễn Khắc Hiền đề nghị, cần phải gọi đúng tên
dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm hiện nay là “dịch tả” để người dân
đề phòng.
Xin nói rõ hơn là
cần phải xác định chính xác: hiện nay ở Việt Nam đang có bệnh
dịch tả rất nguy hiểm. Dịch tả là thứ chứ nghĩa ông cha ta vẫn
dùng đã trở thành quen thuộc với mọi người dân trong cả nước.
Nói đến dịch tả là người dân sợ xanh mặt. Bởi nó đã từng hoành
hành ở Việt Nam nhiều lần và nó có thể tàn sát nguyên một làng
trong vài ngày. Còn nói lơ mơ là “tiêu chảy cấp” thì chẳng ai
sợ.
Ý kiến của ông Phó
Giám đốc Sở Y tế Hà Tây, cần phải gọi đúng tên của nó là dịch tả
rất đúng. Đặt cho nó một cái tên khác, để làm gì?
Thực ra nếu bạn đọc
theo dõi loạt bài này của tôi thì cách đây không lâu, khi dịch
bệnh này lây lan vào năm 2007, tôi đã đưa ra lời cảnh báo này,
cần phải gọi đúng tên của nó là dịch tả. Tôi không biết ông Hiền
có đọc bài này trên các trang web hay không, song ông đã nói
đúng ý tôi. Có thể là ông cũng thấy “bức xúc” vì cái tên gọi
“tiêu chảy cấp” nên ông mới nói trắng ra trong cái hội nghị kia.
Dù có là ý kiến của riêng ông Hiền thì cũng là một tiếng nói cần
thiết trong lúc này. Phải gọi chính danh là dịch tả thì mới lôi
kéo được sự chú ý đề phòng đặc biệt của người dân, kể cả người
dân từ thành thị tới nông thôn.
Chủng gây bệnh
ngày càng mạnh hơn
Nhưng tiếc rằng đến
nay các nhà làm Y Tế VN vẫn cứ thản nhiên gọi là “tiêu chảy cấp”
trong tất cả các trường hợp, trên công văn chỉ thị cũng như
trong điều trị và thông báo đến nhân dân. Một chút tự ái vặt hay
là cái kiểu “nói theo cấp trên” bất cứ cái gì cấp trên nói, mặc
cho nó có nghĩa hay không. Một đàn anh nào đó nói sai, viết sai,
cấp dươi cũng cứ thế mà làm. Cứ cấp trên nói là đúng, cứ thế mà
làm cho tiện việc sổ sách.
Giải thích về tên
dịch "Tiêu chảy cấp nguy hiểm", Cục trưởng Cục Y tế dự phòng và
môi trường Nguyễn Huy Nga cho biết đây là thuật ngữ được Tổ chức
Y tế Thế giới (WHO) sử dụng. Nói về dịch ở Iraq, trang tin của
Tổ chức Y tế Thế giới viết: Dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm đang
xảy ra với 30.000 ca mắc, trong đó 3.000 ca tả. Nhiều nước khác
như Thái Lan cũng dùng thuật ngữ này.
Trước đây, Tổ chức Y
tế Thế giới quy định chỉ phát hiện 1 ca tả đã có thể coi là có
dịch tả. Nhưng hiện nay do lưu thông đi lại nhiều nên có thể
xuất hiện 1 ca tả do từ nơi khác đến, nếu khống chế tốt thì vẫn
không thành dịch.
Tiếc rằng ông Nguyễn
Huy Nga không cho biết tiếng nước ngoài đó như thế nào, chẳng lẽ
họ dùng tiếng Việt như ông Nga đã dùng. Và thực tế thì bệnh tả
đó hiện nay không do từ một ca nơi khác mang đến mà nó xuất hiện
ngay trong lòng thủ đô Hà Nội. Và xét tình hình bệnh tả hiện nay
ở Việt Nam thì rất đáng được báo động. Chẳng thế mà chính Thủ
Tướng VN đã phải đến kiểm tra và làm việc với Bộ Y tế về dịch
tiêu chảy cấp nguy hiểm và ông khẳng định dịch có thể bùng phát
lớn nếu chủ quan.
Sự nguy hại của
chữ nghĩa không chính xác
Bộ Y tế VN cũng cho
biết, số bệnh nhân tiêu chảy hiện nay đã lên đến 1.335 người,
trong đó 136 trường hợp dương tính với phẩy khuẩn tả tại 18 tỉnh
và thành phố gồm: Hà Nội, Hà Tây, Hải Phòng, Bắc Ninh, Bắc
Giang, Phú Thọ, Thanh Hoá, Nam Định, Vĩnh Phúc, Hà Nam, Hải
Dương, Ninh Bình, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Hưng Yên, Thái Bình,
Quảng Bình và TP Sài Gòn. Hai tỉnh mới xuất hiện bệnh nhân là
Hưng Yên và Thái Bình.
Điều đáng nói là hầu
hết các bệnh nhân ở ngoài Hà Nội lại cũng đều xuất phát từ Hà
Nội (ăn thức ăn, hoặc đi công tác ở Hà Nội…).
Số tỉnh có dịch đã
là 18 (đợt trước chỉ có 14 tỉnh) , số xã huyện có dịch cũng
tăng. Những thành phố lớn như Hà Nội, TP. Sài Gòn, các tỉnh đông
dân như Thanh Hóa đều đã phát dịch. Nếu chủ quan và không phòng
chống quyết liệt thì tiêu chảy cấp nguy hiểm vẫn có thể bùng
phát lớn.
Những nhận định ban
đầu cho thấy, chủng gây dịch tả hiện giờ có thể có độc lực cao
hơn những năm trước nên số bệnh nhân mắc cao hơn và tình trạng
mắc bệnh cũng nặng hơn… Nhiều ca bệnh nhập viện trong tình trạng
diễn biến nhanh, nặng, thậm chí không ít ca chỉ thời gian ngắn
sau khi phát bệnh đã trụy tim mạch, huyết áp về 0.
Tình hình như vậy mà
chữ nghĩa vẫn cứ mập mờ càng nguy hại hơn. Một thí dụ cụ thể: Bà
Loan, 61 tuổi, sống ở Lĩnh Nam, Hoàng Mai, Hà Nội giải thích về
việc vẫn mua nem chua cho cả nhà ăn. Bà cho rằng không cần quá
lo lắng về dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm vì đó chỉ là một bệnh
thông thường.
Bà nói: "Bây giờ xã
hội phát triển nên báo đài cũng cẩn thận quá, hơi tí là cảnh báo
ầm lên, chứ tiêu chảy thì có cái gì mà sợ? Thằng cháu tôi mới 5
tuổi cũng thỉnh thoảng đi tướt mà có sao đâu!".
Tương tự bà Loan,
anh Bính (40 tuổi, Long Biên, Hà Nội) cũng cho rằng dịch tiêu
chảy cấp không có gì đáng sợ vì đó chỉ là một bệnh thường gặp.
Nhưng khi được hỏi
anh nghĩ sao nếu cơ quan chức năng công bố có dịch tả, anh nói:
"Ồ, dịch tả thì sợ thật, nghe nói đến dịch tả, tôi nghĩ ngay đến
bệnh dịch dễ gây chết người".
Đó là hiệu quả của
sự chính xác trong việc gọi tên dịch bệnh.
Theo một khảo sát
gần đây, chưa đến một nửa số người được hỏi thực sự sợ hãi về
dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm đang diễn ra, chiếm gần 42%. Phần
lớn mọi người chỉ hơi lo lắng (48%) hoặc không sợ vì nghĩ đó chỉ
là bệnh tiêu chảy. Số còn lại (gần 7%) thậm chí không quan tâm
đến vấn đề này.
Vi khuẩn tả có
mặt ở khắp nơi
Sáng 12-4, Bộ Y tế
công bố thêm một số địa điểm có khuẩn tả trong nước: Ao thả cá
Đại Áng, Thanh Trì; cống nước thải gần nhà một bệnh nhân ở Mai
Dịch; cống ở phường Lê Thánh Tông (Hà Nội); kênh Đan Hoài (Hà
Tây); một ao ở xã Vĩnh Thịnh; Vĩnh Lộc (Thanh Hóa). Ngoài ra,
khuẩn tả cũng được tìm thấy trong nước rửa tay của chủ một quán
thịt chó phường Tân Mai (Hoàng Mai, Hà Nội).
Vi khuẩn tả có mặt ở
khắp nơi, ở thức ăn đường phố, ở khắp các hàng quán, nhất là mắm
tôm. Nhưng người dân vẫn coi thường vì ý thức nó chỉ là tiêu
chảy. Các hàng quán, thịt chó mắm tôm vẫn đông khách. Các vỉa
hè, lề đường vẫn nườm nượp khách ăn uống bên những nơi chốn rác
rến, bẩn thỉu, ruồi nhặng vẫn vo ve xung quanh.
Từ tiền giấy đến
xe lửa đều là thủ phạm
Một khảo cứu gần đây
nhất cho biết những đồng tiền lưu thông từ người này sang người
khác đều có nguy cơ gieo rắc mầm bệnh tả. Tiền mệnh giá càng
thấp thì mối nguy hiểm càng cao.
Kết quả xét nghiệm
các mẫu tiền mệnh giá 500 đồng, 1.000 đồng và 2.000 đồng lấy từ
các quán ăn đường phố thì 100% bị nhiễm khuẩn e.coli.
Trong khi đó, các
loại tiền mệnh giá lớn hơn như 5.000 đồng, nhiễm 94%, 10.000
đồng nhiễm 86%, 2 loại tiền mệnh giá 20.000 đồng và 50.000 đồng
nhiễm khuẩn E.coli đều ở mức lần lượt là 65%- 70%.
Mặc dù đưa ra nhiều
biện pháp, Bộ Y tế Việt Nam cho rằng dịch tiêu chảy cấp nguy
hiểm sẽ vẫn tiếp tục xuất hiện rải rác ở các nơi, vì khuẩn tả từ
phân vẫn thường xuyên được phát tán khắp mọi miền. Một bằng
chứng cụ thể khác.
Mỗi ngày, có đến 15
đoàn tàu chở hàng chục ngàn hành khách đi qua 22 tỉnh, do đó
việc mầm bệnh lan truyền theo đường sắt là gần như không tránh
được.
Toàn ngành đường sắt
chỉ có khoảng 100 toa xe lắp đặt thiết bị vệ sinh tự hoại, còn
1.000 toa vẫn thải trực tiếp phân tươi xuống đường. Hàng tấn
chất thải mỗi ngày trên tuyến Bắc - Nam đang là nghi phạm hàng
đầu của ca nhiễm khuẩn tả đầu tiên ở TP. Sài Gòn.
Sở Y tế Thừa Thiên -
Huế đưa ra nhận định: "Nếu Hà Nội, TP. Sài Gòn có tả thì Huế
cũng sẽ có". Thủ phạm khiến vi khuẩn tả có thể tấn công cố đô
Huế chính là các đoàn tàu Bắc - Nam. Tàu đi và đến để lại phân
tươi có vi khuẩn tả, gây ô nhiễm sông Hương. Từ đây, vi khuẩn
theo nước sẽ phán tán rộng khắp và rất khó kiểm soát.
Ai chịu trách
nhiệm?
Chỉ trong 6 tháng,
tại miền Bắc đã xảy ra 3 đợt dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm trong
đó có tả. Đợt 1 diễn ra từ 23/10 đến 6/12/2007 tại 13 tỉnh, với
gần 1.900 ca mắc, 295 ca nhiễm tả. Đợt thứ 2 xảy ra từ
24/12/2007 đến 5/2/2008 chỉ riêng tại Hà Nội, với 58 bệnh nhân,
trong đó 32 nhiễm khuẩn tả. Đợt thứ 3 xảy ra từ 6/3, tính đến
2/4, có gần 370 người nhập viện, 85 ca dương tính với tả.
Đó là tình hình thực
tế về dịch bệnh đang hoành hành dữ dội tại khắp nơi, nhưng Bộ Y
Tế VN vẫn cho rằng đó chỉ là tiêu chảy cấp. Trên 50% số người có
thói quen ăn uống bừa bãi vẫn không hề lo sợ. Có lẽ phải đợi đến
khi dịch bệnh khiến cho vả một vùng số người chết lăn quay ra,
lúc đó mới chính thức loan báo cho dân đó là dịch tả. E rằng lúc
đó đã muộn.
Ai sẽ phải hoàn toàn
chịu trách nhiệm về sự mập mờ này? Xin nhường câu hỏi này cho Bộ
Y Tế Việt Nam.
|
