Trang chủ YKHOANET

Coliform và tiêu chảy: cần thêm bằng chứng

 Ykhoanet.com

Bài viết dưới đây của một đồng nghiệp thuộc Viện Pasteur Nha Trang cho thấy có thể tiến hành những thí nghiệm nhỏ và đơn giản để tìm hiểu căn nguyên của vấn đề bệnh tả. Chúng ta thật sự cần nhiều thí nghiệm như thế này ở các vùng đang bị ảnh hưởng bởi dịch tả ở phía Bắc. Nhưng cho đến nay, chúng ta vẫn chưa có thông tin nào từ phía Bắc mang tính khoa học như vị đồng nghiệp ở Nha Trang đã cung cấp!

Ở đây, chúng tôi chỉ muốn bàn thêm một số điểm chung quanh bài viết dưới đây. Tác giả bài viết đặt câu hỏi xác đáng là “tại sao tỉ lệ mắc bệnh cao thế và thời gian ủ bệnh lại rất ngắn”?  Qua phân tích rau ngổ và lá mơ (hai loại rau hợp khẩu vị thường đi kèm theo món thịt chó) tác giả phát hiện vi khuẩn coliform trong cả hai loại rau, và sau khi rửa bằng một qui trình chuẩn, số vi khuẩn vẫn còn tồn tại trong rau. Từ đó, tác giả kết luận rằng “do mỗi lần ăn thịt chó, một người ăn ít nhất vài chục gram các loại rau trên nên bị bệnh tiêu chảy cấp là điều chắc chắn; nếu ăn phải rau ngổ lấy từ ao, hồ bị nhiễm phân tươi thì mắc tả là điều dễ hiểu”. 

Nhưng sau khi xem xét qua bằng chứng y văn và số liệu do tác giả trình bày, chúng tôi e rằng kết quả thí nghiệm đó chưa thế trả lời câu hỏi mà tác giả đặt ra. Xin dẫn vài lý do sau đây:

Thứ nhất, chúng ta không nên ngạc nhiên khi thấy coliform trong rau. Vi khuẩn coliform hiện diện ở khắp nơi, kể cả trong đất, da, nước sông, nước ao, rau cải, v.v… Ngay cả ở các nước tiên tiến như Mỹ, coliform vẫn thường thấy trong hầu hết các loại rau cải, nhất là rau có lá xanh và giá sống. Do đó, việc tìm thấy vi khuẩn, và đặc biệt là vi khuẩn coliform, trong rau ngổ và lá mơ (hay bất cứ rau nào) là điều có thể tiên đoán được.

Sự có mặt của coliform trong nước hay rau được xem là một chỉ số về sự tinh khiết của nước hay rau. Nhưng chỉ số này cũng không đáng tin cậy, bởi vì coliform có thể sống sót trong nước ấm, nhất là ở những vùng nhiệt đới như nước ta; do đó, sự hiện diện của coliform trong nước không hẳn có nghĩa là nước bị nhiễm phân.

Thứ hai, coliform không phải là nguyên nhân gây bệnh tả. Thật vậy, các vi khuẩn coliform nói chung không gây bệnh, nhưng sự có mặt của chúng là tín hiệu cho thấy rau hay nước có thể bị phơi nhiểm phân người hay phân động vật. Xin nhấn mạnh hai chữ “có thể” ở đây. Bởi vì khoảng 11% các vi khuẩn coliform tìm thấy trong phân người là vi khuẩn E. coli, vì thế, chỉ khi nào xét nghiệm thấy có vi khuẩn E. coli trong các vi khuẩn coliform thì mới có bằng chứng để phát biểu rằng nước hay rau bị phơi nhiễm phân người.

Nếu rau/nước bị nhiễm phân người, thì có thể rau/nước hàm chứa các vi khuẩn gây bệnh. Nhưng ngay cả E. coli cũng không phải là nguyên nhân chính của tiêu chảy, bởi vì trong thực tế chỉ có khoảng 4% những người bị nhiễm E. coli mắc bệnh tiêu chảy. Do đó, chúng tôi e rằng dựa vào sự hiện diện của coliform mà chưa chứng minh được sự hiện diện của E. coli thì vẫn chưa kết luận gì được mối liên hệ giữa rau ngổ hay lá mơ và bệnh tiêu chảy.

Chúng tôi cũng lưu ý một số nhầm lẫn liên quan đến con số trong bài viết. Chẳng hạn như tác giả viết rằng “Sau khi rửa bằng nước sạch, tổng số vi khuẩn hiếu khí chỉ giảm khoảng 10%, nồng độ coliform giảm không đến 5%, có thể nói không đáng kể”. Nhưng rất tiếc, có lẽ phát biểu này không chính xác.

Thật ra, theo số liệu của chính tác giả (mà chúng tôi trình bày lại cho dễ hiểu hơn trong bảng dưới đây) cho thấy sau khi “rửa bằng nước máy đạt tiêu chuẩn” số vi khuẩn hiếu khí giảm 99% (từ 3,3 triệu xuống còn 37 ngàn), và số vi khuẩn coliform cũng giảm đến 97% (từ 89.000 xuống còn 2.300). Đối với lá mơ, sau khi rửa bằng nước máy, tổng số vi khuẩn giảm 16%, nhưng vi khuẩn coliform giảm 80%.

Tác giả còn viết rằng “rau ngổ và lá mơ chứa hàng triệu vi khuẩn, trong đó 90% là vi khuẩn đường ruột (coliform) trên 1g”, nhưng phát biểu này cũng không chính xác. Như có thể thấy trong bảng số liệu trên, trong tổng số vi khuẩn hiếu khí (trước khi rửa) số vi khuẩn coliform chiếm chỉ 2,7% trong rau ngổ (89 ngàn chia cho 3,3 triệu) và ~13% trong lá mơ (24 ngàn chia cho 190 ngàn). 

Nói tóm lại, chúng tôi hoan nghênh tinh thần khoa học của bạn đồng nghiệp trong nỗ lực nghiên cứu về bệnh tả. Nhưng chúng tôi cho rằng kết quả nghiên cứu vẫn chưa trả lời được câu hỏi về nguyên nhân của bệnh. Rất có thể rau ngổ và lá mơ bị phơi nhiễm vi khuẩn tả hay các vi khuẩn gây bệnh và chính là thủ phạm của bệnh tả, nhưng kết quả nghiên cứu của tác giả chưa phép kết luận gì về giả thuyết này.

Chúng ta vẫn cần một nghiên cứu dịch tễ học có hệ thống cộng với những thí nghiệm cơ bản mà vị đồng nghiệp đã làm để hiểu thêm về sự phát sinh của bệnh tả.

Ykhoanet.com