GAI CỘT SỐNG, THOÁI HÓA CỘT SỐNG, ĐAU THẦN KINH TỌA HAY THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM?Tác giả : BS. VƠ XUÂN SƠN (BV. Chợ Rẫy)  Nguyên nhân gây đau thần kinh tọa
Những tên bệnh như trên đôi khi làm bạn bối rối và tự hỏi: Rốt cuộc th́ ḿnh bị bệnh ǵ? Có người hoảng sợ nghĩ rằng ḿnh bị nhiều bệnh quá, người khác lại cho rằng chẳng qua đó là những cách gọi khác nhau của một bệnh. Khi bạn bị đau từ thắt lưng lan xuống mông, xuống chân th́ thường là bị đau thần kinh tọa (ĐTKT). Dây thần kinh tọa (c̣n gọi là dây thần kinh ngồi) là dây thần kinh to nhất của cơ thể, nó được các rễ thần kinh của vùng thắt lưng hợp thành và sau đó chạy dọc theo mặt sau mông, đùi xuống chân. ĐTKT thường do thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng gây ra, thường kèm theo tê, yếu chân hoặc teo cơ... Tuy nhiên, c̣n có thể do nhiều nguyên nhân khác như hẹp ống sống, viêm khớp cột sống, viêm đĩa đệm, viêm thần kinh tọa, u thần kinh tọa... Cột sống là một trục chống đỡ của cơ thể, giúp ta có thể cúi, ngửa hoặc vặn ḿnh, cột sống cần phải uốn cong được, chính v́ vậy mà nó không phải một khúc xương dài như ở tay chân mà là một cột được tạo ra bởi các đốt sống xếp chồng lên nhau. Giữa các đốt sống là đĩa đệm. Đĩa đệm có h́nh cái đĩa, bên ngoài là một bao xơ dày và chắc, trong ruột là chất nhầy, gần giống như tṛng trắng trứng gọi là nhân nhầy. Khi bao xơ bị rách, nhân nhầy bên trong sẽ thoát ra ngoài, tạo thành một khối gọi là khối thoát vị. Nếu khối thoát vị đè vào rễ thần kinh sẽ gây ra các hiện tượng như đau, tê, yếu liệt... Khi thoát vị ở vùng thắt lưng, các rễ tạo thành thần kinh tọa bị chèn ép và gây ra ĐTKT. C̣n khi thoát vị nằm ở vùng cổ th́ có thể gây đau cổ, vai, hoặc gây ra đau, tê, yếu liệt tay chân. Nếu thoát vị ở vùng ngực, chứng đau thần kinh liên sườn là triệu chứng có thể gặp. Các đĩa đệm ở vùng cổ và vùng thắt lưng hay bị thoát vị nhất. Thế nào là "gai" cột sống?Khi khối thoát vị lồi ra, sẽ kéo theo màng xương cạnh nó và lâu ngày xương sẽ mọc ra theo, tạo thành những vành xương mà trên phim X-quang ta nh́n thấy như những cái gai nên gọi là "gai" cột sống. Nếu khối thoát vị đĩa đệm gây đau tê hay yếu liệt, khi đi khám bệnh, các bác sĩ sẽ giải quyết nó trước khi "gai" h́nh thành. Các khối thoát vị không gây triệu chứng ǵ (thường th́ do chúng không gây chèn ép vào thần kinh) nên mới có đủ thời gian để tạo ra những cái "gai". V́ vậy bạn chớ vội lo sợ khi biết ḿnh có "gai" cột sống. Chỉ có rất ít những "gai" cần phải "nhổ" bỏ. Ngoài ra, mấu gai là tên gọi một bộ phận của cột sống, không liên quan ǵ đến loại "gai" mà chúng ta đang nói đến. Tại sao các nhân nhầy lại có thể thoát ra ngoài bao xơ thành khối thoát vị?Đấy là do quá tŕnh thoái hóa gây nên. Thoái hóa nói cho cùng là sự già đi của cơ thể con người. Đây là một quá tŕnh tự nhiên của cơ thể. Khi ta mới biết đi th́ đĩa đệm đă bắt đầu thoái hóa, càng lớn tuổi quá tŕnh thoái hóa diễn ra càng nhanh. Không chỉ riêng đĩa đệm mới bị thoái hóa mà nhiều bộ phận trong cơ thể cũng vậy. Bao xơ của đĩa đệm bị thoái hóa trở nên ḍn chứ không c̣n dai, chắc nữa, và thế là nó bị nứt ra, mở đường cho nhân nhầy bên trong thoát ra ngoài. Thoái hóa có vai tṛ quan trọng nhất trong việc gây ra các thoát vị đĩa đệm, tuy nhiên những yếu tố khác như viêm khớp, làm việc nặng, chấn thương... cũng làm cho bao xơ yếu đi và nứt nẻ. Ngoài ra, thoái hóa c̣n có thể làm các bộ phận khác của cột sống trở nên sần sùi, ph́nh to ra và chèn vào các rễ thần kinh, giống như các khối thoát vị của đĩa đệm, hoặc chèn vào những bộ phận khác của cột sống gây đau lưng, đau cổ. Như vậy, thoái hóa cột sống là yếu tố chính gây ra thoát vị đĩa đệm, từ đó sinh ra "gai" cột sống, ĐTKT. Thoái hóa cột sống c̣n có thể gây đau lưng, đau cổ hoặc ĐTKT mà không cần phải có thoát vị đĩa đệm. Ngoài ra, nó c̣n là nguyên nhân của một số bệnh khác, được gọi chung là bệnh lư thoái hóa của cột sống. Thoát vị đĩa đệm ở vùng thắt lưng là nguyên nhân chính gây ĐTKT. C̣n nếu thoát vị đĩa đệm ở cổ th́ bạn thường được chẩn đoán "hội chứng cổ - vai - tay" hoặc điều ǵ đó tương tự. Nh́n chung, mỗi tên gọi đều có ư nghĩa riêng của nó. Tuy nhiên hiện nay việc sử dụng những tên gọi này c̣n chưa thống nhất nên làm bối rối cho không ít người.?
|
