CÓ THỂ GIỮ MÃI TUỔI XUÂN CỦA PHỤ NỮ?

PTS. BS LÊ ANH THƯ

Bệnh viện Chợ Rẫy

Giữ mãi tuổi xuân là nguyện vọng của phụ nữ ở mọi thời đại. Tuổi già đang là thách thức của nhân loại, càng là thách thức của mọi phụ nữ.

Là phụ nữ, nếu chỉ có một điều duy nhất để ước, bạn sẽ ước gì: Tiền bạc, quyền lực hay tuổi trẻ? Chắc chắn rằng số đông chị em sẽ không ngần ngại khi chọn điều ước "Trẻ mãi không già".

Tuổi trẻ vô cùng quý giá với tất cả mọi người, càng đặc biệt quý giá với phụ nữ. Việc giữ cho tuổi xuân lâu bền phụ thuộc rất nhiều vào bản thân mỗi chị em. Cần chủ động tạo cho mình một phong cách sống khỏe (sức khỏe, làm việc, tập luyện), một phong cách sống trẻ (kiến thức, lao động, sáng tạo), một bản lĩnh sống (tự lập, tự tin, hữu ích)... Làm thế nào để sống vui, sống khỏe, sống có ích mọi lúc, mọi nơi, mọi hoàn cảnh có nghĩa là làm cho mình trẻ mãi...

Con người ai cũng sợ tuổi già, đặc biệt là phụ nữ. Tự ngày xửa ngày xưa, nếu như các vương ông ngày đêm lo thuốc "trường sinh" thì các vương bà đêm ngày lo cách làm cho "bất lão". Từ thế hệ này sang thế hệ khác, con người đã dùng biết bao trí tuệ và sức lực để đạt được những ước muốn của mình nhưng giữa ước mơ và hiện thực vẫn luôn còn một khoảng cách. Ngày nay, với những thành tựu lớn lao trong khoa học và kỹ thuật, con người đã tiến gần hơn tới mơ ước của mình, ngày càng sống lâu hơn, trẻ trung hơn, năng động sáng tạo hơn, vui vẻ hơn... Tuy nhiên những điều đạt được vẫn chưa thể làm thỏa mãn mỗi chúng ta, đặc biệt là chị em phụ nữ.

Tại sao chị em lại cần tuổi trẻ hơn ai hết?

Tạo hóa đã không công bằng khi ấn định tuổi mãn kinh của phụ nữ vào tuổi 50, đánh dấu một bước ngoặt lớn của cuộc đời của mỗi phụ nữ. Những thay đổi về thể chất của thời kỳ sau mãn kinh luôn là nỗi ám ảnh, kéo theo những thay đổi về tinh thần và tâm lý cho nhiều phụ nữ. Chính vì vậy chị em luôn mong muốn làm sao để trong đoạn cuối của cuộc đời vẫn giữ được sự trẻ trung, khỏe mạnh, vui vẻ, có ích và đặc biệt không chênh lệch so với người bạn đời của mình.

Liệu những mong muốn chính đáng trên của chị em có thể thực hiện được không?

Chúng ta không thể đảo ngược các quy luật của tạo hóa, nhưng cải thiện chúng là điều chúng ta đã làm được. Cụ thể là chỉ trong vòng một nửa của thế kỷ 20, tuổi thọ trung bình của con người đã gia tăng rất nhanh (tuổi thọ trung bình từ 45 ở thập niên 50, lên đến 65 ở thập niên 70, 70 ở thập niên 90 và sẽ là 75 ở đầu thế kỷ 21).

Sự gia tăng tuổi thọ trung bình của một số vùng trên thế giới đến năm 2030 (Hình 1)

Tuổi thọ tăng làm thay đổi quan niệm về các lứa tuổi, tuổi thanh niên và tuổi trung niên được kéo dài ra, con người dừng lại lâu hơn ở tuổi trẻ (quan niệm hiện nay tuổi thanh niên từ 16 đến 40, tuổi trung niên từ 40 đến 65, trên 65 mới là người có tuổi và trên 75 mới là người lớn tuổi).

Trên thực tế, sau tuổi 50, rất ít phụ nữ còn giữ được sự trẻ trung như nam giới cùng tuổi (cả về hình dáng, tác phong và suy nghĩ ). Như vậy, việc ngưng hoạt động của buồng trứng vào tuổi 50 là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tuổi trẻ của phụ nữ. Sự giảm thiểu đột ngột các hormon sinh dục nữ là cội nguồn của nhiều biến đổi về thể chất, kéo theo những biến đổi về tâm sinh lý và tinh thần của chị em.

Qua thời gian, tuổi thọ tăng, tuổi trẻ kéo dài ra nhưng tuổi mãn kinh của chị em dường như không thay đổi. Nếu như tuổi thọ trung bình là 75, mỗi chị em sẽ sống 25 năm trong thời kỳ hậu mãn kinh (Postmenopause), tương đương 1/3 cuộc đời. Làm sao để ở 1/3 cuộc đời phía sau này chị em vẫn sống vui, sống khỏe, sống có ích không chỉ là nguyện vọng của chị em mà còn là nhiệm vụ của toàn xã hội. Chúng ta không thể đảo ngược các quy luật của tạo hóa, nhưng bằng những kiến thức khoa học ngày càng hoàn thiện, chúng ta đã, đang và sẽ cải thiện được các quy luật trên. Ý niệm về việc sử dụng hormon sinh dục nữ thay thế cho sự thiếu hụt sau mãn kinh (liệu pháp hormon thay thế) đã được hình thành và áp dụng trên 40 năm nay nhằm một mục đích rất nhân bản là điều chỉnh những rối loạn quanh và sau mãn kinh, cải thiện cuộc sống cho phụ nữ sau mãn kinh và liệu pháp thay thế hormon đã giúp ích cho rất nhiều phụ nữ vượt qua thời kỳ khó khăn này.

Về mặt lý, quả thật liệu pháp hormon thay thế vô cùng tuyệt diệu, giống như một "món quà thời gian" (A gift of time) rất quý giá mà nhân loại đã dành cho phụ nữ, bù đắp lại sự mất công bằng của tạo hóa. Có lẽ chẳng có một phụ nữ nào có thể từ chối sử dụng liệu pháp có lợi ích kỳ diệu này. Tuy nhiên, trên thực tế, hormon để thay thế có nghĩa là thuốc, đã là thuốc thì thuốc nào cũng có mặt lợi, mặt hại khiến mỗi chúng ta trước khi sử dụng cần có sự kiểm tra, chỉ định, cân nhắc và theo dõi của thầy thuốc để việc sử dụng thuốc có lợi nhất, an toàn nhất, đúng với nghĩa "một món quà thời gian" đối với chị em.

Có phải chỉ liệu pháp hormon thay thế mới giúp được chị em?

Liệu pháp hormon thay thế là cách tốt nhất, hữu hiệu nhất, hợp lý nhất để cải thiện mọi rối loạn kể cả ngắn hạn - mang tính cá thể (các rối loạn vận mạch, các rối loạn ở da, cơ, các rối loạn ở hệ tiết niệu-sinh dục, các rối loạn tâm lý...) và dài hạn - mang tính cộng đồng (các bệnh lý tim mạch, loãng xương...) của thời kỳ mãn kinh nhưng liệu pháp này không phải là biện pháp duy nhất, không thể áp đặt cho mọi phụ nữ và cũng không thể thay thế được các biện pháp khác. Rất nhiều phụ nữ đã vượt qua thời kỳ khó khăn này bằng những cố gắng, nỗ lực của chính mình, đây còn được gọi là các biện pháp ngoài hormon vì liệu pháp hormon thay thế cũng có những chống chỉ định, cũng có những phiền hà và không dễ dàng áp dụng rộng rãi ở mọi phụ nữ, đặc biệt ở những nơi, những quốc gia có trình độ dân trí thấp, đời sống kinh tế - xã hội còn khó khăn.

Các biện pháp ngoài hormon tuy không can thiệp trực tiếp vào căn nguyên của những rối loạn sau mãn kinh nhưng đã giúp nhiều chị em cải thiện được cuộc sống của mình. Các biện pháp này không hề có chống chỉ định, cũng không quá tốn kém thời gian và tiền bạc. Các biện pháp này đòi hỏi chị em cần phải chủ động vượt lên chính mình, thay đổi nếp nghĩ cũ, xóa bỏ mặc cảm tự ty, tạo và duy trì một phong cách sống lành mạnh, một chế độ ăn uống, sinh hoạt, tập luyện, làm việc hợp lý, tận dụng tối đa sự trợ giúp của gia đình, xã hội và thầy thuốc.

·         Có đầy đủ kiến thức về tuổi mãn kinh, chị em sẽ đón nhận thời kỳ tất yếu này một cách bình tĩnh có sự chuẩn bị, không bị động lúng túng, không tự ty, mặc cảm, không buồn phiền, chán nản, biết tìm đến thầy thuốc khi có những thắc mắc cần giải đáp hoặc những khó chịu cần giúp đỡ.

·         Có một chế độ ăn uống, sinh hoạt hợp lý (chế độ ăn giàu đạm, khoáng chất và vitamin, chế độ sinh hoạt thoải mái, tránh căng thẳng, tránh stress), một chế độ tập luyện thường xuyên (đặc biệt các tập luyện, vận động ngoài trời) chị em sẽ tạo và giữ được sức khỏe ổn định, giữ được thăng bằng trong cuộc sống, giữ được sự cân đối thanh thoát và linh hoạt của tuổi trẻ.

·         Có việc làm ổn định người phụ nữ thường có bản lĩnh hơn, chủ động hơn, tự lập hơn, tự tin hơn trong cuộc sống. Lòng say mê công việc, khả năng sáng tạo, sự giao tiếp xã hội... giúp cho người phụ nữ khẳng định được vị trí của mình, có ích nhiều hơn cho gia đình và xã hội. Tất cả những điều đó góp phần rất tích cực với tuổi trẻ của phụ nữ.

·         Sự thông cảm, động viên của các thành viên trong gia đình đặc biệt là người chồng cũng rất cần thiết với chị em phụ nữ. Có thể coi đây vừa là nguyên nhân, vừa là động lực để thúc đẩy mỗi người phụ nữ cố gắng giữ tuổi trẻ của mình càng lâu càng tốt, càng nhiều càng tốt.

·         Chị em cần tận dụng sự trợ giúp của xã hội và các tổ chức xã hội để có được việc làm phù hợp, để tham gia và đóng góp năng lực của mình với các công tác xã hội.

·         Điều cuối cùng phải nói đến vai trò của thầy thuốc. Chị em cần phải tìm đến thầy thuốc để được giải đáp những thắc mắc liên quan đến sức khỏe. Tất cả các thuốc mà chị em sử dụng đặc biệt là các hormon, đều cần có chỉ định và theo dõi chặt chẽ của thầy thuốc.

Nếu chị em vừa thực hiện tốt các biện pháp ngoài hormon nêu trên vừa sử dụng liệu pháp hormon thay thế (khi có chỉ định và cóiều kiện) thì chị em sẽ thực hiện được ước muốn của mình. Như vậy là bí quyết của việc giữ mãi tuổi xuân phần lớn nằm trong tay mỗi chúng ta: sự cố gắng của bản thân và tận dụng tối đa mọi sự trợ giúp, trong đó sự cố gắng của bản thân là quyết định và sự trợ giúp của thầy thuốc là rất quan trọng. Tuổi trẻ là niềm vui, là sức khỏe, là có ích. Chừng nào bạn còn giữ được niềm vui sống, chừng nào bạn luôn thấy khỏe mạnh và năng động, chừng nào bạn còn cống hiến, còn sáng tạo, còn có ích cho bản thân, gia đình và xã hội... ấy là tuổi trẻ còn đang ở cùng bạn, mùa xuân còn đang trong lòng bạn.

(Xin tham khảo thêm bài Phụ nữ và tuổi mãn kinh - Báo Sức Khỏe & Đời Sống số 46, 47 & 48)