Các yếu tố gây bệnh c̣i xương
 Trẻ ăn sữa bột có nguy cơ
c̣i xương cao hơn trẻ bú mẹ. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào sữa mẹ th́ chưa đủ để
pḥng c̣i xương v́ hàm lượng vitamin D trong sữa mẹ khá thấp (30-60 đơn vị/lít).
V́ vậy, trẻ cần tiếp xúc đủ với ánh sáng mặt trời.
C̣i xương là bệnh rất phổ biến ở trẻ dưới 3 tuổi
tại các thành phố công nghiệp vào thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Việc bổ sung
vitamin D vào chế độ ăn của trẻ đă có tác dụng dự pḥng và giảm tỷ lệ mắc bệnh.
Tuy nhiên, đây vẫn là vấn đề sức khỏe cộng đồng rất quan trọng ở nhiều quốc gia.
Nguyên nhân c̣i xương là thiếu vitamin D. Việc thiếu chất này sẽ làm giảm hấp
thu canxi ở ruột, dẫn tới hạ canxi máu, gây rối loạn quá tŕnh khoáng hóa xương.
Vitamin D tan trong chất béo và có trong thức ăn động vật như gan, cá, trứng,
sữa... Tuy nhiên, nguồn cung cấp chủ yếu chính là quá tŕnh tự tổng hợp của cơ
thể. Dưới tác động quang hóa của tia cực tím ánh sáng mặt trời, tiền vitamin D ở
dưới da sẽ chuyển thành vitamin D.
Các yếu tố nguy cơ
c̣i xương
- Thiếu ánh sáng mặt trời: Nhiều trẻ bị
c̣i xương chỉ v́ cha mẹ giữ ǵn quá kỹ hoặc không có điều kiện cho tắm nắng (do
yếu tố địa lư khí hậu, mùa đông, vùng núi sương mù, nhà ở chật chội, ô nhiễm môi
trường...).
- T́nh trạng thiếu hụt nặng vitamin D của người mẹ trong thời gian mang thai:
Điều này có thể phá vỡ cân bằng canxi nội mô ở bào thai và gây rối loạn quá
tŕnh khoáng hóa xương, dẫn đến c̣i xương từ trong bào thai. Hàm lượng vitamin D
trong sữa mẹ thấp, nên trẻ sơ sinh chủ yếu dựa vào lượng vitamin D dự trữ thu
được qua rau thai để đáp úng nhu cầu cơ thể. V́ vậy, việc người mẹ thiếu vitamin
D trong thời gian mang thai là yếu tố nguy cơ cao gây c̣i xương sớm ở trẻ sơ
sinh.
- Chế độ ăn của trẻ thiếu cả vitamin D và canxi, tỷ lệ canxi/photpho
thấp. Chế độ ăn nhiều phytat (có nhiều trong tinh bột), oxalat (có nhiều trong
rau) và chất xơ cũng làm giảm hấp thu canxi.
- Trẻ suy dinh dưỡng: Một số công tŕnh
nghiên cứu cho thấy, c̣i xương không xảy ra riêng lẻ mà đi kèm với suy dinh
dưỡng, thiếu vitamin A, thiếu máu. Trẻ suy dinh dưỡng thường hay rối loạn hấp
thu các chất, kể cả vitamin D và muối khoáng; đồng thời thiếu hụt enzym chuyển
hóa vitamin D. Ngược lại, t́nh trạng thiếu vitamin D cũng sẽ làm giảm sức đề
kháng của cơ thể, tăng cảm nhiễm với vi khuẩn, do đó tăng nguy cơ suy dinh
dưỡng. Nhiều nghiên cứu đă chứng minh, trẻ suy dinh dưỡng có nguy cơ c̣i xương
cao hơn so với trẻ b́nh thường.
- Trẻ có cân nặng lúc đẻ thấp (dưới
2.500g) có nguy cơ c̣i xương cao hơn trẻ có cân nặng lúc đẻ b́nh thường. Nguyên
nhân là cơ thể không dự trữ đủ muối khoáng và vitamin D trong thời kỳ bào thai,
đồng thời hệ thống men tham gia vào chuyển hóa vitamin D c̣n yếu.
- Có hội chứng kém hấp thu: T́nh trạng thiếu vitamin D dễ xảy ra ở
những trẻ có hội chứng này. Các bệnh tiêu chảy kéo dài, nhiễm kư sinh trùng
đường ruột, viêm gan tắc mật đều có ảnh hưởng đến hấp thu vitamin D và tăng nguy
cơ c̣i xương.
Để dự pḥng c̣i xương, trong thời gian có thai và
cho con bú, người mẹ nên dành thời gian tắm nắng, đi dạo ngoài
trời. Nên ăn uống hợp lư, chú ư thực phẩm giàu vitamin D, canxi để pḥng tránh
c̣i xương sớm cho trẻ từ trong bào thai và trong những tháng đầu sau đẻ.
Cho trẻ bú mẹ ngay sau sinh, bú hoàn toàn trong 6 tháng đầu , sau đó cho ăn bổ
sung. Chú ư cho ăn dầu mỡ, thực hiện tô màu bát bột. Hằng ngày phải cho trẻ tắm
nắng 5-10 phút để có đủ vitamin D.
Bổ sung vitamin D 400 đơn vị/ngày cho trẻ đẻ non, đẻ thấp cân. Một trong những
biện pháp pḥng bệnh c̣i xương là tăng cường vitamin D vào thực phẩm cho bà mẹ
và trẻ em.
PGS Đào Ngọc Diễn, Sức Khoẻ
& Đời Sống
|
