Phát hiện sớm chứng sa sút trí tuệ ở người già | | Ở người già, các cơ quan đều bị suy giảm chức năng. |
Dù do nguyên nhân nào th́ người mắc bệnh này cũng sẽ trải qua sự suy giảm không thay đổi được cả về chức năng và trí tuệ, kéo dài từ 2 đến 10 năm. Cuối cùng, bệnh nhân trở thành người lệ thuộc hoàn toàn và thường tử vong do các bệnh nhiễm trùng.Sa sút trí tuệ là sự suy giảm chức năng trí tuệ và những lĩnh vực khác về nhận thức, dẫn đến giảm khả năng hoạt động sống hàng ngày. Đây là một trong những rối loạn ảnh hưởng trầm trọng nhất đến người cao tuổi. Đặc trưng của bệnh là sự suy giảm nhận thức xảy ra trong t́nh trạng ư thức vẫn b́nh thường. Đó không phải là loại rối loạn nhận thức có thể hồi phục như mê sảng hay trầm cảm. Tần suất mắc bệnh sa sút trí tuệ tăng nhanh theo tuổi. Ở tuổi sau 60, tỷ lệ này tăng gấp đôi mỗi 5 năm. Ở tuổi 60-64, chỉ có 1% bị sa sút trí tuệ, nhưng đến tuổi trên 85 th́ tỷ lệ này là 30-50%. Cần phân biệt sa sút trí tuệ và quên lành tính do tuổi. Quên lành tính do tuổi là t́nh trạng giảm trí nhớ do tuổi cao, là kết quả của tiến tŕnh hoạt động thần kinh chậm dần do tuổi tác. Khởi đầu của quên lành tính là t́nh trạng khó nhớ thông tin mới và chậm nhớ lại thông tin cũ do suy giảm khả năng tập trung và chú ư. Tuy nhiên, khi cho bệnh nhân thời gian và có biện pháp động viên th́ việc sinh hoạt hằng ngày của họ vẫn b́nh thường
Biểu hiện thường gặp nhất của sa sút trí tuệ giai đoạn sớm là giảm trí nhớ gần. Bệnh nhân có thể quên điều ḿnh vừa nói và lặp đi lặp lại câu này nhiều lần trong vài phút. Họ thường xuyên quên nơi để những vật dụng cá nhân. T́nh trạng quên kéo dài và dẫn đến tâm lư hoang tưởng là bị mất trộm.
Trong giai đoạn sớm này, bệnh nhân cũng gặp khó khăn khi t́m từ diễn đạt ư ḿnh muốn nói hoặc giải thích một điều ǵ đó. Họ thường phải nói ṿng vo, chẳng hạn như không nhớ từ cà vạt nên phải mô tả nó là một vật quấn quanh cổ áo. Ngoài ra, bệnh nhân cũng có thể quên hay khó khăn trong việc sử dụng hoặc làm những công việc hằng ngày như lái xe, giữ tiền, nấu ăn... Những biểu hiện khác của sa sút trí tuệ giai đoạn sớm là thay đổi cá tính, rối loạn cảm xúc và giảm sự phán đoán. Người bệnh có những hành động không giống như họ đă từng làm, chẳng hạn như một người keo kiệt đột nhiên tặng cho hội từ thiện vài chục triệu đồng. Những thay đổi tính khí khác như trầm cảm hay hoang tưởng cũng thường xảy ra. Cần lưu ư trong giai đoạn sớm này, hoạt động xă hội của người sa sút trí tuệ vẫn không bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, họ thường có những thay đổi về tính khí như cáu gắt, tàn nhẫn, kích động...
Sự ổn định trí tuệ của bệnh nhân cũng khá mỏng manh. Trong những t́nh huống khó khăn hay bức xúc th́ sự suy giảm trí tuệ có thể biểu lộ rơ rệt, chẳng hạn như khi phải đi một quăng đường xa để thăm con cháu th́ họ có thể đi lạc hay mất định hướng, đi ṿng vo.
Ở mức độ trung b́nh, bệnh nhân bị giảm khả năng thực hiện các công việc thường ngày như tắm rửa, mặc đồ, vệ sinh cá nhân. Họ không thể nhớ được thông tin mới, mất định hướng về không gian và thời gia, có thể quên những sự vật xung quanh ḿnh như quên nhà vệ sinh, pḥng ngủ ở đâu. Người bệnh cũng dễ bị ngă hoặc có tai biến do sự nhầm lẫn và giảm phán đoán. Những rối loạn hành vi có từ giai đoạn sớm vẫn kéo dài đến giai đoạn trung b́nh và nặng. Hoang tưởng và ảo giác xuất hiện ở khoảng 25% bệnh nhân. Ví dụ: Khi bệnh nhân mất khả năng nhận ra chính bản thân ḿnh trong gương th́ họ lại nghi ngờ là có người lạ vào nhà. Sự lệch lạc này có thể ngày càng nặng và kéo dài. Bệnh nhân cũng có những biểu hiện rối loạn hành vi và trở nên kích động.
Ở giai đoạn nặng, bệnh nhân không thể thực hiện những sinh hoạt hàng ngày như ăn uống, vệ sinh cá nhân, đi lại và lệ thuộc hoàn toàn vào người thân. Trí nhớ ngắn hạn, dài hạn bị mất hoàn toàn. Bệnh nhân không nhận biết được kể cả những người rất thân của ḿnh, mất đi những khả năng vận động phản xạ khác như nuốt (nên dễ bị rối loạn dinh dưỡng và sặc thức ăn). Kết hợp với t́nh trạng kém dinh dưỡng và ít vận động, nằm liệt giường, bệnh nhân có thể bị loét da. Ở giai đoạn muộn của sa sút trí tuệ, bệnh nhân sẽ bị tăng tần suất các tai biến; chẳng hạn như biến chứng của việc mất nước, kém dinh dưỡng, viêm phổi hít, loét da. Sự lệ thuộc hoàn toàn vào người khác có khi đưa bệnh nhân đến t́nh huống phải vào nhà dưỡng lăo. Nếu tiếp tục ở tại nhà, người chăm sóc và bệnh nhân phải được trang bị những thiết bị cần thiết khác.
Khi nghi ngờ người thân bị sa sút trí tuệ, bạn hăy đưa họ đến khám tại các pḥng khám chuyên khoa tâm thần, thần kinh hoặc lăo khoa. (Theo Sức Khỏe & Đời Sống) |
