|
HIV TRUYỀN TỪ MẸ
SANG CON NHƯ THẾ NÀO?
GS. ĐẶNG PHƯƠNG KIỆT
Nhiễm trùng HIV có thể
truyền từ người mẹ đă nhiễm virus sang đứa con của ḿnh lúc c̣n mang thai
(thai nhi) hoặc lúc đẻ (sơ sinh). Đây là một h́nh thái truyền nhiễm HIV cực
kỳ quan trọng tại các nước đang phát triển, nơi tỷ lệ giữa những phụ nữ
nhiễm HIV với nam giới nhiễm HIV ngang nhau 1:1. Tại Hoa kỳ, khoảng 1.600 sơ
sinh mỗi năm nhiễm HIV từ người mẹ. Kết quả phân tích virus học những thai
sẩy cho thấy HIV có thể truyền sang thai nhi vào thời kỳ mang thai, ngay từ
ba tháng đầu hoặc ba tháng thứ hai. Tuy vậy việc truyền từ mẹ sang thai diễn
ra thông thường nhất vào giai đoạn chu sinh. Kết luận này là căn cứ vào một những quan sát, bao gồm:
1. Khung thời gian nhận
diện nhiễm trùng bởi sự hiện diện theo tŕnh tự các lớp kháng thể với HIV
(nghĩa là: sự xuất hiện kháng thể IgA đặc hiệu với HIV nội trong 3 đến 6
tháng sau khi đẻ).
2. Cấy virus dương tính.
3. Sự xuất hiện kháng
nguyên p24 trong máu nhiều tuần tới nhiều tháng sau khi đẻ, nhưng không phải
ngay lúc đẻ.
4. Một thử nghiệm phản
ứng chuỗi men polymerase (PCR) trong máu đứa trẻ tuy âm tính lúc đẻ nhưng
trở thành dương tính nhiều tháng sau đó.
5. Bằng chứng nói rằng
trẻ sinh đôi ra trước của một người mẹ đă nhiễm HIV thường dễ bị nhiễm hơn
so với trẻ sinh đôi ra sau.
6. Bằng chứng nói rằng
việc mổ lấy thai làm giảm nguy cơ truyền bệnh cho sơ sinh.
Tỷ lệ truyền HIV từ người
mẹ nhiễm virus không được điều trị sang thai hoặc sơ sinh là khoảng 25% (tại
Hoa Kỳ). Những nghiên cứu tại nhiều nước khác nhau cho thấy những tỷ lệ lây
nhiễm rất khác nhau, từ mức thấp nhất là 12,9% tại các nước châu Âu (nghiên
cứu phối hợp) tới mức cao khoảng 45 đến 48% tại một số nước châu Phi
(Nairobi, Kenya...) hoặc châu Á. Những khác biệt này có thể liên quan đến
tính thích đáng của việc chăm sóc trước khi đẻ cũng như đến giai đoạn bệnh
của HIV và đến t́nh trạng sức khỏe nói chung của người mẹ khi mang thai.
Những tỷ lệ nhiễm ở mức cao thấy có liên quan đến giai đoạn bệnh muộn hơn,
số lượng tế bào T CD4+ thấp hơn, mức nhiễm virus - máu cao và t́nh trạng
thiếu hụt vitamin A ở người mẹ, cũng như có liên quan tới viêm màng ối và
viêm dây rốn. Ngoài ra, chuyển dạ lâu một khoảng thời gian dài từ lúc vỡ ối
đến khi thai xổ và các yếu tố làm tăng sự phơi nhiễm của đứa bé với máu của
người mẹ. Kể cả việc đặt các điện cực vào da đầu thai nhi, thủ thuật cắt
tầng sinh môn và những vết rách rộng ở cổ tử cung và âm đạo, đều có thể góp
phần vào việc truyền nhiễm cho trẻ.
Về phương diện nhiễm
virus huyết, có báo cáo cho rằng khi nồng độ ARN virus trong huyết tương nơi
người mẹ ở mức dưới 100.000 bản sao trong một mililit, th́ chỉ có 3% có khả
năng truyền sang thai nhi. Sau cùng, người ta cho rằng nếu người mẹ trải
nghiệm nhiễm HIV tiên phát trong lúc đang mang thai th́ tỷ lệ truyền bệnh
sang thai cao hơn là v́ mức nhiễm virus huyết cao tiếp theo nhiễm trùng tiên
phát. Điều trị những sản phụ nhiễm HIV bắt đầu từ tháng thứ hai của kỳ thai
cho tới khi đẻ và điều trị cho trẻ sơ sinh trong 6 tuần từ khi đẻ bằng
zidovudine đă làm giảm đáng kể tỷ lệ truyền bệnh HIV từ 22,6%
trong máu không được điều trị xuống c̣n 7,6% trong nhóm được điều trị bằng
zidovudine. Người ta hy vọng tỷ lệ truyền bệnh c̣n giảm thêm nữa nếu
phối hợp điều trị cho các thai phụ nhiễm HIV bằng các thuốc có hiệu lực hơn
nữa.
Việc truyền HIV từ mẹ
sang con sau khi đẻ đă được chứng minh rơ ràng, nhấn mạnh khả năng
truyền bệnh qua sữa non và qua việc cho con bú; virus đă được phân lập từ
hai loại sữa này. Trong một số ít trường hợp, những người mẹ đă nhiễm HIV do
truyền máu sau khi xổ thai th́ chỉ có nguy cơ truyền bệnh cho con bằng con
đường duy nhất là sữa mẹ. Đây là một phương thức quan trọng truyền
HIV tại các nước đang phát triển, nhất là tại những nơi các bà mẹ tiếp tục
cho con bú lâu hơn thời gian thông thường tại các nước phát triển. Nhiều
công tŕnh nghiên cứu chứng minh nguy cơ truyền bệnh bằng sữa mẹ là
từ 7 đến 22%. Những phụ nữ có số lượng tế bào T CD4+ thấp, đặc biệt có thiếu
hụt vitamin A, th́ có thể làm tăng nguy cơ truyền HIV cho con qua sữa mẹ. Có
điều chắc chắn là tại các nước đă phát triển, các bà mẹ bị nhiễm HIV th́ nên
tránh cho con bú. Tuy vậy, hiện nay chưa có sự nhất trí trong việc đưa ra
các lời khuyên cho con bú tại một số nước đang phát triển, nơi sữa mẹ là
nguồn dinh dưỡng thích hợp duy nhất cũng như cung cấp khả năng miễn dịch
chống các bệnh nhiễm trùng nặng cho trẻ.
|
