|
BỆNH GIUN SÁN
PGS. BS LÊ DIỄM HƯƠNG
Giun sán là những
kư sinh trùng phổ biến ở Việt Nam và số người mang loại kư sinh trùng cũng
tương đối nhiều. Riêng ở trẻ nhỏ hầu hết đều có giun. Nguyên nhân là do trẻ
ở bẩn, không được chăm sóc chu đáo, do trẻ ham chơi tay không sạch mút vào
miệng, ngậm đồ chơi bám bụi bẩn, tay bẩn cầm bánh kẹo, ăn thức ăn không được
nấu chín.
Mặt khác, do ruồi
nhặng bám vào chỗ bẩn, phân rác, rồi lại bám vào thức ăn mang theo trứng
giun, từ đó trứng giun sẽ dễ dàng chui vào ruột trẻ và sinh sản rất nhanh.
Có nhiều loại giun
sán, nhưng trẻ thường hay bị giun đũa và giun kim. Ngoài ra c̣n có nhiều
loại khác như sán lá, sán dây và các loại giun chỉ, giun móc, cũng có thể
mắc ở trẻ con, nhưng ít hơn.
1. Triệu chứng lâm
sàng
Trẻ có giun thường gầy
ốm, xanh xao, bụng to bè, chậm lớn. Hậu quả như vậy là do các chất bổ béo bị
giun ăn mất, hơn nữa trẻ lại kém ăn hay buồn nôn, có khi nôn ra thức ăn, có
khi nôn ra cả giun đằng miệng. Trẻ hay đau bụng vùng quanh rốn, rối loạn
tiêu hóa, phân lỏng. Trường hợp có giun nhiều quá trong ruột có thể gây tắc
ruột, hoặc giun di chuyển lung tung chui cả vào ống mật làm trẻ đau bụng dữ
dội.
Giun đũa có màu trắng
hồng, thân tṛn như chiếc đũa, sống trong ruột non, trứng đẻ trong ruột, rồi
theo phân đi ra ngoài. Nếu trẻ ăn phải thức ăn không sạch, trứng giun theo
đường tiêu hóa vào dạ dày xuống ruột nở thành giun con, đi vào mạch máu qua
gan, phổi, rồi lại nuốt trở lại dạ dày xuống ruột sống cố định và lớn ở đây.
Rọi phổi bằng tia X thấy có đám mờ, dễ lầm với viêm phổi trong thời gian
giun chui qua phổi; làm cho bé có thể bị ho kéo dài gầy g̣, mệt mỏi. Sống
trong ruột non, giun tiêu thụ một phần chất bổ, đáng lẽ dùng để nuôi cơ thể
trẻ, v́ thế mà trẻ gầy c̣m, ốm yếu, xanh xao, thiếu máu. Không những thế
giun c̣n tiết ra chất độc, khiến cho trẻ biếng ăn, khó ngủ làm cho trẻ có
thể trở nên càu nhàu, hay bực tức, tính t́nh thay đổi, ít vận động.
Giun kim là loại có h́nh
thể nhỏ như chiếc kim khâu, màu trắng, sống trong trong ruột già và thường
đẻ trứng ở hậu môn về đêm khoảng 9-10 giờ.
Giun kim có thể làm cho
trẻ luôn khó chịu, hậu môn bị ngứa phải găi , nhất là ban đêm, khi giun chui
xuống đẻ. V́ vậy trẻ ngủ không yên, trằn trọc hay nghiến răng, có khi nói
mê, đái dầm. Trẻ biếng ăn, có lúc rối loạn tiêu hóa, đau bụng vùng dưới rốn.
Trẻ có giun kim đôi khi gây viêm ruột thừa. Ngoài ra, c̣n có các loại kư
sinh trùng khác ít gặp ở trẻ con hơn như giun móc, giun chỉ v.v... Loại giun
móc này sống trong ruột ở đoạn manh tràng, nó bám chặt vào niêm mạc ruột mà
hút chất bổ của bé làm cho bé xanh xao, thiếu máu, uống thuốc tẩy cũng không
ra, phải có thuốc đặc hiệu mới trị nổi. C̣n phải kể đến một số khác như sán
lá, sán dây gồm nhiều đốt, đứt dần từng đốt, thường xuyên ḅ ra ngoài hậu
môn trẻ, cũng làm cho trẻ bứt rứt, khó chịu.
2. Chữa bệnh giun sán
Khi chữa trị cần phải chú
ư, v́ trẻ có thể bị mắc nhiều loại, thí dụ vừa giun đũa lẫn giun kim, hoặc
giun móc lẫn giun kim v.v... V́ vậy phải thử xem phân có loại giun nào, để
chọn thuốc có tác dụng, đồng thời trên nhiều loại giun sán; nên tẩy đúng lúc
và chú ư liều lượng dùng cho trẻ để tránh trường hợp bất thường là giun sán
bị kích thích, đi lạc chỗ như chui vào ống mật chẳng hạn, rất nguy hiểm cho
trẻ nếu chẩn đoán không ra.
Tốt nhất cứ 6 tháng, chậm
là 12 tháng, nên cho trẻ tẩy giun một lần; trước đây ta thường cho uống loại
thuốc Piperazin, có tác dụng tốt là không gây độc, để trị giun đũa và giun
kim th́ uống liền 5-7 ngày. Thuốc Mebendagol có tác dụng xổ cả 4 loại giun:
giun đũa, giun kim, giun tóc, giun móc. Tuy nhiên, đối với từng loại thuốc
khác nhau. Hiện tại, trên thị trường có nhiều loại thuốc diệt kư sinh trùng
đặc hiệu và phổ rộng, tác dụng gây ức chế hấp thu glucose ở giun hoặc làm
yếu kư sinh trùng để nó dễ dàng chuyển qua phân để thải ra ngoài. Mặc dù khi
cho trẻ uống có thể dựa vào chỉ dẫn trên nhăn, nhưng tốt nhất là hỏi ư kiến
của thầy thuốc để sử dụng loại thuốc nào cho thích hợp để chữa trị đặc hiệu
v́ nếu uống quá liều sẽ gây hại cho cơ thể, nhưng nếu uống không đủ liều,
giun không những không ra, mà c̣n di chuyển lung tung th́ rất phiền phức.
Đối với trẻ đă tẩy giun
rồi, mà vẫn c̣n xanh xao, yếu, kém ăn, cần phải kiểm tra xem có loại giun
sán ǵ khác nữa không, hoặc có thể trẻ bị bệnh khác như: c̣i xương, suy dinh
dưỡng, xơ nhiễm lao v.v... để chữa trị cho đúng hướng.
3. Đề pḥng
Để đề pḥng bệnh giun
sán, điều quan trọng là phải tuyệt đối giữ vệ sinh thân thể, nhất là vệ sinh
ăn uống. Thức ăn cho trẻ phải luôn nấu chín; nước uống phải được đun sôi để
nguội, không được uống nước lă; không để trẻ lê la dưới đất, nhất là không
mặc quần thủng đít; vệ sinh tay chân trẻ luôn sạch, cắt móng tay, không đi
chân đất, v́ ấu trùng giun móc ở ngoài đất có thể đi xuyên qua da kẽ chân
của trẻ để vào máu, vào phổi, vào ruột và sinh sống tại đó gây tác hại cho
trẻ. Quần áo của trẻ bị giun nên thay thường xuyên, ngâm nước sôi hoặc phơi
chỗ có nắng nhiều cho chết trứng giun. Phân của trẻ có giun cũng cần phải
được tẩy trùng sạch sẽ. Tập cho trẻ tự pḥng bệnh bằng cách có thói quen rửa
tay sạch trước khi ăn và khi cầm bánh kẹo.
|
