Bạn biết gì về tâm sinh lý của trẻ nhỏ?
 |
| Bé sợ hãi khi phải ở một mình. |
Từ 2 tuổi trở lên, trẻ biết sợ. Bé thấy
mình quá nhỏ bé so với không gian xung quanh nên sợ phải xa
mẹ. Nỗi lo lắng này giống như cảm giác ra nước ngoài khi ngôn
ngữ không biết, tiền cũng không mà người phiên dịch lại đi đâu
mất.
Khoa học đã ghi nhận được những biến
đổi về tâm sinh lý của trẻ ngay từ khi còn là bào thai. Từ tháng
thứ 7, cơ quan thính giác bắt đầu hoạt động. Thai sống với một nền
âm thanh khoảng 90 dB trong bụng mẹ, quen với tiếng mẹ và bố ở ngoài.
Thời gian này, cơ quan vị giác cũng hoàn chỉnh; thai nhi nhận biết
được bốn vị cơ bản: ngọt, mặn, đắng, chua; nhất là ngọt. Cái bọc
da bao quanh toàn thân bé cũng giúp bé tiếp nhận các cảm giác đu
đưa, để 2 mẹ con làm quen với nhau bằng nhịp điệu. Như vậy, thai
nhi ở trong một môi trường rất đặc biệt, có thể hiểu được bố mẹ
bằng âm điệu.
Khi ra đời, môi trường bên ngoài hoàn toàn mới lạ với bé. Muốn tồn
tại, trẻ phải thích nghi dần. Việc thích nghi nhiều hay ít phụ thuộc
vào sự trưởng thành của hệ thần kinh.
Trong những tuần đầu, hệ thần kinh
của trẻ chưa trưởng thành. Bé chưa có nhịp sáng
tối, bị các yếu tố trong môi trường mới ức chế nên ngủ nhiều, không
chịu được tiếng động quá mạnh, hay khóc. Cơ quan nhận cảm lúc này
là môi, miệng. Bé có nhiều phản ứng sinh lý: mút tay, bỏ ăn, đái
dầm, nôn trớ, ỉa đùn. Lúc này, bé chỉ bú mẹ, thể hiện mọi cảm giác
thông qua động tác bú. Cuộc sống 2 mẹ con lúc này không thể tách
rời nhau. Thông qua bú mút, mẹ con hiểu nhau, kiểu hiểu nhau tiền
ngôn ngữ.
Trong 3 tháng đầu, trẻ ngủ nhiều,
thường thức lúc 6 giờ sáng rồi lại ngủ sau khi được bú và chăm sóc.
Đến 8 giờ sáng, trẻ thức, 10-12 giờ ngủ lại. Sau đó, trẻ thức rồi
lại ngủ từ 2 đến 4 giờ chiều, đến 7 giờ tối lại ngủ. Nói tóm lại,
trẻ chỉ ăn và ngủ. Thời gian này, trẻ sống dựa vào mẹ, thần kinh
có thể chưa hoàn thiện. Nhưng về sau, số lần ngủ và thời lượng ngủ
bớt đi, trẻ chơi nhiều hơn. Trẻ dần dần phân biệt được sáng tối.
Tính tò mò phát triển dần, thời kỳ tìm hiểu thế giới bên ngoài bắt
đầu. Trẻ chuyển từ chỗ được bế ẵm sang nằm nôi, cá tính hình thành,
đủ tính chất của một con người và chuẩn bị tách khỏi mẹ.
Nhiều người cho rằng trẻ sống phụ
thuộc vào mẹ cho đến trên 1 tuổi. Nhưng theo các nhà nghiên cứu,
em bé có tính độc lập sớm hơn. Vì thế, cần có lịch biểu ngủ sớm
hơn cho trẻ. Sau 4 tháng, trẻ biết
phân biệt ăn, ngủ, chơi, đêm, ngày và thấy ngày giờ hữu hạn hơn.
Hãy đặt lịch ngủ lúc 6 tháng. Lúc đầu, trẻ có thể chống lại, nhưng
3 tháng sau, trẻ đáp ứng ngay. Dưới 4 tháng, trẻ dễ ngủ, bế đi đâu
cũng được. Nhưng từ 4 đến 9 tháng, trẻ khó ngủ hơn trong môi trường
đông và ồn. Do đó, trẻ dễ thiếu ngủ, dễ mệt mỏi hơn trước, và phải
có lịch ngủ sớm.
Thường từ 1 tuổi trở lên, trẻ thôi
bú, rời mẹ. Do thần kinh phát triển, trẻ muốn khám
phá thế giới bên ngoài. Cơ quan vận động cũng bắt đầu phát triển,
trẻ biết đi, hay quờ quạng, giãy đạp, chuyển từ cái mà ta gọi là
giác-động (nhận biết sự vật bằng cảm giác và vận động chân tay)
sang suy nghĩ. Giáo sư Nhi khoa Mahler gọi điều này là tình yêu
thế giới bên ngoài, bắt đầu xuất hiện ở lứa tuổi 10-15 tháng. Cũng
vì thế mà ở thời kỳ này, tư tưởng trẻ phân tán, thêm khó ngủ, chỉ
khi quá mệt trẻ mới chịu ngủ. Tổng lượng ngủ ngày và đêm của trẻ
đều ít. Em bé chống lại giấc ngủ do quá say mê với những khám phá
mới lạ. Vì vậy, người mẹ phải uốn nắm để con dễ ngủ.
Khoảng 1-2 tuổi trở lên, do giác
quan phát triển, trẻ nhận thức được xã hội và vũ trụ xung quanh,
thấy mình lớn và độc lập, muốn tách khỏi mẹ nhưng không xa mẹ. Trẻ
biết đi, biết nghịch, muốn khám phá thế giới xung quanh. Người mẹ
thấy con "vô kỷ luật" quá thì vừa mừng vừa lo con bị tai nạn, muốn
đưa bé vào khuôn phép. Vì vậy, về tâm lý, mẹ con không dễ hiểu nhau.
Từ
2 tuổi trở lên, trẻ biết sợ. Thần kinh đã phát triển,
cá tính đã hình thành, đã có những khám phá về thế giới xung quanh
nên trẻ thấy mình quá nhỏ bé so với không gian mênh mông xung quanh.
Đầu tiên, bé cảm thấy sợ hãi vô cớ, sau đó là sợ mất mẹ, xa mẹ,
sợ không còn ai để nương tựa (khác với lúc 1 tuổi là hòa mình với
mẹ). Nỗi lo sợ này chẳng khác gì cảm giác khi ra nước ngoài, ngôn
ngữ không biết, tiền cũng không mà người phiên dịch lại đi đâu mất.
Đây cũng là lúc trẻ được chuyển từ nôi sang giường. Nếu giường quá
to, trống trải, yên lặng và tối, nỗi khiếp sợ càng tăng. Vì vậy,
cha mẹ nên ở cùng con khi con còn thức, và đến ngay khi bé vừa tỉnh
dậy. Xung quanh giường, tường nhà nên treo và bày nhiều thứ (đồ
chơi, búp bê...) để tăng sự ấm cúng, giảm nỗi lo sợ tự nhiên của
trẻ.
(Theo Sức Khỏe & Đời Sống)
|
