'Khoảng trống' trong giám định pháp thương tật
Thực tiễn xét xử án h́nh sự cho thấy, có vụ án cả bị hại và bị
cáo đều yêu cầu được giám định lại thương tật. Vậy trường hợp nào được chấp
nhận, và việc giám định lại được quyền thực hiện mấy lần? Đây là vấn đề gây khó
khăn, vướng mắc trong quá tŕnh giải quyết vụ án bởi quy định pháp luật c̣n
chung chung.
Tại vụ tai nạn giao thông xảy ra tháng 11/2003 ở Từ Liêm (Hà
Nội), Nguyễn Anh Tuấn điều khiển xe máy gây tai nạn cho anh Nguyễn Văn B́nh.
Công an Từ Liêm trưng cầu giám thương tật và kết luận nạn nhân bị tổn hại 27%
sức khỏe. Trên cơ sở này, Tuấn không bị xử lư h́nh sự.
Thấy sức khỏe bị tổn hại nghiêm trọng mà tỷ lệ thương tật chỉ
có vậy, anh B́nh yêu cầu được giám định lại, nhưng Công an Từ Liêm không chấp
nhận. Hồ sơ vụ án được chuyển sang ṭa án giải quyết dân sự, ṭa trưng cầu giám
định lại thương tật của nạn nhân. Kết quả là anh B́nh bị tổn hại 36% sức khỏe,
hồ sơ vụ án được chuyển về Công an Từ Liêm để khởi tố h́nh sự.
Lúc này, Nguyễn Anh Tuấn yêu cầu trưng cầu giám định lại sức
khỏe của nạn nhân và được chấp nhận. Nhưng bị hại lại kiên quyết từ chối v́ vụ
tai nạn xảy ra đă 5 tháng, các vết thương đều lành, giám định lại sẽ gây bất lợi
cho họ... Chính v́ vậy, đến nay vụ án vẫn đang "dùng dằng" giữa khởi tố và không
khởi tố h́nh sự.
Về vấn đề này, một thẩm phán cho rằng, v́ pháp luật không quy
định rơ ràng, cụ thể việc giám định lại nên rất dễ bị các cơ quan tố tụng áp
dụng tùy tiện. Nếu thiên vị bên A th́ họ chấp nhận yêu cầu giám định lại của bên
A. Trong trường hợp không bảo vệ bên A th́ không chấp nhận với lư do "xét thấy
không cần thiết". Bên cạnh đó, pháp luật không quy định các đương sự được quyền
yêu cầu giám định lại bao nhiêu lần, nên vấn đề này cũng do cơ quan tiến hành tố
tụng quyết định. Nếu họ không công tâm, khách quan th́ sẽ lợi dụng "kẽ hở" pháp
luật để áp dụng tùy tiện.
Các giám định "vênh" nhau: Kết
luận thế nào?
Kết quả giám định về tỷ lệ thương tật của nạn nhân có vai tṛ
rất quan trọng. Đây là căn cứ để ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố h́nh
sự, để định khung h́nh phạt với bị can hoặc bị cáo. Thực tế, có vụ án phải trưng
cầu giám định nhiều lần và mỗi lần lại đưa ra kết luận khác nhau.
Trong vụ án cố ư gây thương tích xảy ra ở Phương Mai (Hà Nội),
bị cáo Dương Hồng Dũng dùng búa tạ đập nhiều nhát vào đầu anh Vũ Hồng Phong
khiến nạn nhân bị thương. Theo kết quả giám định của Tổ chức giám định pháp y
Trung ương, anh Phong bị tổn hại 44% sức khỏe. Người bị hại yêu cầu được giám
định lại, và Tổ chức Giám định pháp y Quân đội kết luận là 76%. Căn cứ kết quả
lần 2, ṭa tuyên phạt Dũng 15 năm tù. Anh ta sau đó kháng cáo yêu cầu giám định
lại nạn nhân lần nữa, nhưng Vũ Hồng Phong từ chối. Trong vụ án này theo quy định
tại điều 104 Bộ luật h́nh sự, nếu nạn nhân bị thương tật 44% th́ bị cáo chỉ nhận
khung h́nh phạt 2-7 năm tù; c̣n 76% th́ mức án tăng lên 5-15 năm.
Rơ ràng, kết quả giám định ảnh hưởng trực tiếp và nghiêm trọng
tới quyền lợi của cả bị cáo lẫn bị hại, khi nó là căn cứ để khởi tố hoặc kết tội
ai đó. Có ư kiến cho rằng để giải quyết vướng mắc trên nên thành lập một tổ chức
giám định pháp y cấp quốc gia gồm những chuyên gia đầu ngành về giám định pháp y
với phương tiện tốt nhất phục vụ công tác. Trong các vụ án có kết luận "vênh"
nhau sẽ trưng cầu tổ chức này giám định lại và kết luận của nó sẽ là cuối cùng.
Tuy nhiên, giám định pháp y là ngành khoa học đặc thù nên
phương án trên cũng chưa phải là tối ưu. Ông Trần Văn Cường (Tổ chức giám định
pháp y tâm thần trung ương) nói: "Không thể áp dụng cơ chế hành chính theo kiểu
kết luận của tổ chức cao nhất là đáng tin cậy và có quyền phủ quyết các kết luận
khác". Theo đó, trong lĩnh vực giám định pháp y, việc hai tổ chức giám định cùng
một thương tật và đưa ra kết luận khác nhau (về mức độ) là dễ chấp nhận nếu ở
thời điểm khác nhau. Nói cách khác, giám định viên chịu trách nhiệm về kết luận
của ḿnh. C̣n việc cân nhắc, xem xét tính đúng đắn, xác thực của các kết luận đó
là quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng.
Ông Lương Văn Thành (Phó chánh án TAND quận Tây Hồ, Hà Nội)
cho rằng: "Kết luận giám định cũng là nguồn chứng cứ. Việc xem xét đánh giá
chứng cứ thế nào để đảm bảo tính chính xác, khách quan thuộc về kỹ năng của
HĐXX". Trong trường hợp cần thiết, HĐXX có thể xem xét tính chính xác, tính khoa
học của từng kết luận trong mối quan hệ với các tài liệu khác của vụ án. Xét
thấy cần thiết, ṭa có thể triệu tập giám định viên tới đối chất công khai tại
phiên xử. Quyền quyết định cuối cùng thuộc về ṭa án nên đ̣i hỏi HĐXX phải thực
sự công tâm, khách quan.
Từ chối giám định lại: Không có
chế tài xử lư
Theo luật sư Hoàng Ngọc Hiển (Đoàn Luật sư Hà Tây), pháp luật
hiện nay vẫn chấp nhận việc từ chối giám định lại nếu nạn nhân có lư do. Thực
tế, thời điểm trưng cầu giám định lại đều cách xa thời điểm gây thương tích nên
bị hại từ chối là chính đáng. Bởi thời gian quá lâu, sức khỏe đă phục hồi.
Trong trường hợp bị hại kiên quyết không giám định lại, ṭa án
có thể căn cứ các chứng cứ khác như giấy chứng thương, giấy ra viện, hồ sơ bệnh
án và xem xét vết thương... Tuy nhiên, việc ṭa căn cứ những tài liệu trên chỉ
chính xác trong trường hợp vết thương gây tổn hại nghiêm trọng với sức khỏe hoặc
gây cố tật cho nạn nhân. C̣n với trường hợp bị thương tích nhẹ, không gây cố tật
th́ ṭa sẽ xem xét thế nào? Đây là vướng mắc, gây khó khăn trong quá tŕnh giải
quyết vụ án. Bởi vậy, pháp luật cần có chế tài xử lư nghiêm với trường hợp ṭa
đă trưng cầu giám định nhưng cố t́nh từ chối. Như vậy mới đảm bảo tính chính
xác, khách quan trong quá tŕnh giải quyết vụ án.
(Theo Pháp Luật)
|
