Nghệ thuật của pháp y (phần IV)
 |
| Ảnh dựng về một tên tội phạm. |
Những vụ án Taylor tham gia điều tra ngày càng phức tạp hơn. Cô
dần nhận ra yêu cầu đặc biệt của việc thẩm vấn các nhân chứng c̣n ở trong trạng
thái sốc sau khi chứng kiến những sự kiện bi thảm là phải tiếp cận một cách nhẹ
nhàng và tế nhị.
Taylor nói: “Công việc của nhà khoa học pháp y rất phức tạp và
dễ bị người ngoài coi thường, đặc biệt là việc vẽ lại chân dung của kẻ t́nh
nghi. Việc phỏng vấn nạn nhân trong một sự kiện bi thảm và dựng lại được phần
trí nhớ cùng với ấn tượng của họ là vô cùng khó khăn. Phải hết sức thận trọng
khi làm điều đó. Thường th́ trí nhớ của nhân chứng ghi lại các khuôn mặt cùng
với những t́nh cảm của họ lúc chứng kiến sự kiện. Công việc của các nhà pháp y
là phải lần ngược quá tŕnh mă hoá những cảm xúc ấy để t́m ra nhân dạng chính
xác của kẻ t́nh nghi".
 |
| Ảnh thật của kẻ tội phạm ngoài đời. |
Thoạt đầu Taylor tập hợp thông tin bởi cô muốn biết chính xác
vai tṛ của người đó trong vụ án (là nhân chứng hay nạn nhân). Kèm theo là mức
độ của những xúc cảm mà họ phải gánh chịu khi chứng kiến vụ án. Taylor cũng t́m
hiểu xem kẻ t́nh nghi có cùng nhóm chủng tộc với người làm chứng hay không, v́
đó là căn cứ để biết mức độ chính xác trong miêu tả của họ về đối tượng. Ngoài
ra, cũng cần hiểu liệu người làm chứng có nhận thức được đầy đủ về công việc làm
chứng của ḿnh. Nói tóm lại, mỗi cuộc phỏng vấn nhân chứng của một vụ án đều gắn
liền với nó một hoàn cảnh cụ thể. Taylor phải cẩn thận cân nhắc loại câu hỏi sẽ
đưa ra cho các nhân chứng để họ có được sự cân đối trong miêu tả và cảm nhận.
Đầu tiên, để các nhân chứng miêu tả câu chuyện theo cách riêng
của họ, cô đưa ra những câu hỏi về nhận thức. Sau đó, cô đi sâu vào những câu
hỏi đă được chọn lọc kỹ để lấy thêm thông tin phụ. Chẳng hạn như:
- Nhân chứng đă nh́n thấy kẻ t́nh nghi trong bao lâu ?
- Nhân chứng đă nh́n thấy kẻ t́nh nghi cách đây bao lâu?
- Điều kiện của ánh sáng mặt trời lúc đó như thế nào?
- Nhân chứng cách kẻ t́nh nghi hay nơi xảy ra sự việc bao xa?
- Có vật ǵ cản trở trong góc nh́n của nhân chứng?
Từ những câu hỏi trên, Taylor từng bước xây dựng chân dung của
kẻ t́nh nghi.
Dù có nhiều phần mềm giúp Taylor làm những công việc như nêu ở
trên, cô không tin rằng chúng có thể hoạt động tốt ngang với khả năng cảm nhận
của con người. Cô nói: "Các phần mềm máy tính được tạo ra để phác họa chính xác
một đôi mắt, mũi hay miệng dựa vào các chi tiết tỉ mỉ. Nhưng một người b́nh
thường không ghi nhớ các đặc điểm cụ thể theo kiểu như vậy. Họ chỉ nhớ các chi
tiết đó theo từng hoàn cảnh, và thường là họ bỏ qua phần tương quan giữa các bộ
phận trên khuôn mặt. Tôi biết có những vụ trong đó cảnh sát dùng tới các chương
tŕnh máy tính kỹ thuật cao với rất nhiều lựa chọn. Chính v́ có nhiều lựa chọn
như vậy mà người làm chứng bị nhầm lẫn, v́ rằng không mấy người trong số họ có
kiến thức về nhân diện học và sự sắp xếp của cả khuôn mặt. Tôi cho rằng, quan
trọng hơn cả là cái “vẻ” mà khuôn mặt kẻ t́nh nghi tạo ra trong cảm giác của
những người làm chứng. Chúng ta phải hỏi đúng câu hỏi với đúng liều lượng cần
thiết".
Và chẳng bao lâu sau đó, Taylor phải đảm nhiệm một công việc
mới: vẽ chân dung của những xác chết.
Cảnh sát yêu cầu cô phác thảo chân dung của những người đă
chết từ những ảnh chụp thi thể của họ. Để làm được việc ấy, Taylor cho biết:
“Tôi phải đọc rất nhiều sách chuyên ngành pháp y, nói chuyện với nhiều nhà nhân
chủng học để hiểu rơ những biến dạng xảy ra trên xương mặt người sau khi chết.
Thi thể thường được t́m ra trong những t́nh trạng khác nhau, ngay sau khi họ bị
giết hay khi toàn bộ thân người đă phân huỷ, chỉ c̣n lại xương. T́nh trạng của
xác chết phụ thuộc vào quăng thời gian giữa lúc xảy ra án mạng cho đến lúc xác
của họ được phát hiện và điều kiện thời tiết của nơi đó. Ngoài ra, c̣n nhiều
nhân tố khác cần phải tính đến, chẳng hạn như hoạt động của các loại sâu bọ và
động vật. Các nhà điều tra pháp y phải thường xuyên chú ư tới các ảnh chụp".
Trong một số trường hợp dưới đây các nhà h́nh sự pháp y phải
sử dụng tranh vẽ:
- Đối tượng tự tử và bị giết.
- Đối tượng bị giết trong những t́nh huống khủng khiếp và làm
biến dạng khuôn mặt.
- Đối tượng bị chết đuối hay bị tai nạn thuyền bè, xác bị ngâm
lâu dưới nước.
Trong nhiều trường hợp, v́ các bức ảnh chụp xác chết chưa đủ
nên cảnh sát thường dùng các bức phác thảo mặt của người chết khi c̣n sống để
t́m ra các thông tin về đối tượng. Một người b́nh thường sẽ nhận ra đặc điểm của
người ḿnh quen tốt hơn thông qua bức phác hoạ. Ngoài ra, từ xác chết, cảnh sát
c̣n có thể phát hiện ra những thông tin khác về người đă chết như đặc điểm trên
cơ thể, t́nh h́nh bệnh lư hay đặc điểm của răng.
Kỳ trước
Xuân Tùngdịch
|
