Sự qua đời của người chân, ly dị, ốm đau đều là những thủ phạm chinh gây ra stress. Cả những điều phiền muộn nho nhỏ hành ngày như: phải chờ đợi người bên kia đầu dây khi gọi điện thoại, đang hút bụi thì bộ máy đầy rác ngưng hoạt động, đứa con nhỏ lại bị trượt chân ngã v.v...,

tất cả những sự việc đó đều làm lòng mình phiền muộn, góp phần vào việc gây ra stress. Nhưng, đã là con người thì không ai tránh được. Như sự chết và việc đóng thuế vậy.

Tuy vậy, chúng ta có thể làm giảm tác dụng của stress đi bằng cách:

- Chia sẻ những cảm xúc của mình với vợ hoặc chồng hoặc với người yêu, bạn thân.

- Ngủ đẫy giấc

- Giữ gìn sức khoẻ.

Ðể tránh những hiện tượng thần kinh bị căng thẳng, vì những lo nghĩ, buồn phiền sau một chấn động về tinh thần nào đó, bạn hãy tự an ủi bằng những câu hỏi sau:

- Hôm nay mình có tin gì vui nhỉ?

- Mình đã tới được chỗ nào vừa đúng lúc hoặc trước giờ hẹn?

- Mình đã nhận được đồ vật gì đúng như mình mong muốn?

- CÓ ai đã khen hoặc tán thưởng mình?

Ðôi khi stress xâm nhập vào ta một cách âm thầm, lặng lẽ. Nhưng đa số trường hợp, nó đến bất ngờ làm ta phải sửng sốt. Trong hoàn cảnh như vậy, để giảm cú sốc, ta nên:

- Vận động chân tay, đi bách bộ vài vòng quanh nhà, ở vườn hoa...để cho trí óc bình tĩnh, máu lưu thông bình thường trong huyết quản, hệ thần kinh ổn định trở lại.

- Tắm hoặc lau người bằng nước ấm để các cơ và thần kinh được thư giãn.

- Thổ lộ cảm xúc của mình với bạn thân, người thân để được góp ý kiến, hoặc chia sẻ niềm vui hay nỗi buồn. Có người "đồng cảm" với mình, nhiều khi ta sẽ sáng suốt hơn và nghĩ ra được cách giải quyết các vấn đề mới nẩy sinh.

- Trước khi định la hét, khóc, vì không chịu đựng nổi, hãy cố đếm từ 1 đến 10.

Diễn giả, lực sĩ, nhạc sĩ, kịch sĩ...trước khi lên sân khấu đều có những buổi diễn tập. Trong buổi tập, họ tưởng tượng những sự việc có thể xảy ra khi biểu diễn để tìm cách ứng phó. Với stress cũng vậy. nạn có thể bình tĩnh hơn, chủ động hơn nếu bạn biết trước được những gì có thể xảy ra với mình khi bị stress. Nội dung diễn tập như thế này:

- Nhắm mắt lại và cố làm cho tất cả các thớ thịt, sợi dây thần kinh trong người chùng xuống.

- Tập trung sự suy nghĩ trong một phút, vào việc thư giãn và nhận xét cảm giác thư giãn của mình thế nào.

- Tưởng tượng trong một phút, mình là một người khác đang quan sát chính mình trong trạng thái thư giãn.

- Tập trung sự suy nghĩ một lần nữa vào việc thư giãn.

- Hình dung ra mọi trường hợp có thể xảy ra khi mình bị stress (việc gì đã xảy ra? Mình cảm thấy thế nào? Ai có mặt lúc ấy?...)

- Tưởng tượng tới thái độ của mình lúc đó.

- Tưởng tượng đến thái độ các người thân của mình (vợ, chồng, bạn bè...) đã đồng tình, khen ngợi, sự bình tĩnh và cách sử sự của mình lúc đó như thế nào.

Chúng ta có thể tập thư giãn các cơ bắp từng vùng cơ thể, từ chân tới đầu, theo phương pháp của Ed - mund Jacobson, còn gọi là phương pháp thư giãn tịnh tiến. Bạn có thể tập theo các bước như sau:

1- Ngồi trên ghế và nhắm mắt lại. Hai tay để trên thành ghế, các bàn tay để ngửa.

2- Thở chậm và sâu.

3- Tập chung sự suy 'nghĩ về một cơ bắp nào đó mà bạn có thể cảm thấy.

4- Ra lệnh cho cơ bắp đó căng ra, rồi chùng xuống, trong 5 giây và tự nhủ: như vậy là phần cơ đó thư giãn. Bạn hãy chú ý tới cảm giác thư giãn đó trong vòng 30 giây rồi chuyển sang một vùng cơ khác sau khi làm các động tác:

- Thót bụng lại rồi thư giãn để bụng mềm trở lại.

- Cứng quai hàm lại rồi thư giãn để hàm trở lại bình thường

- Nhấc và duỗi chân dưới ra. Thư giãn.

- Liếc mắt về một bên rồi thư giãn

- Cúi xuống cho cằm đụng ngực rồi thư giãn.

5- Tiếp tục thở chậm và sâu..

6- Tập trung sự chú ý vào tất cả những điểm thư giãn và để người mềm ra. Tưởng tượng mình là con búp bê bằng vải vụn. Ðể đầu và hai vai thõng xuống.

7- Tưởng tượng có một luồng sinh lực nóng tràn qua người.

8- Từ từ mở mắt ra và nhận xét xem người đã dễ chịu hơn như thế nào.

Trí tưởng tượng có thể biến đám mây trắng thành mây đỏ và xoá đi sự hiện hữu của stress. Chúng ta có 'thể dùng âm nhạc, màu sắc, hội hoạ trong việc giảm và xoá stress.

Khi thần kinh căng thẳng, mạch máu của bạn đập nhanh hơn, các cơ bắp co rút lại, da toát mồ hôi, chân tay lạnh. Những hiện tượng trên có thể được một hệ thống sinh học trong cơ thể tạo ra mỗi khi có stress. Chúng ta có thể căn cứ vào những hiện tượng trên để đánh giá trạng thái thần kinh của chúng ta và tìm cách giảm stress bằng các phương pháp đã biết (...158, 159). Sau khi tập giảm

Chỉ nghĩ tới tiếng móng tay cào trên bảng đen, hoặc lúc bạn cắn vào một trái chanh non cũng đủ thấy rùng mình. Như vậy là ý nghĩ cũng có thể gây cho ta cảm giác.

Sau đây là một thí dụ qua nhiều bước:

1- Chọn một nơi thật yên tĩnh. Tắt bớt đèn cho ánh sáng chỉ còn mờ mờ. Mặc áo ấm, ngồi thoả mái trên ghế tựa rồi nhắm mắt lại.

2- Bắt đầu nói về tay mình. Nếu bạn thuận tay phải thì nói về tay phải trước, thuận tay trái thì nói về tay trái trước như:

- Cánh tay này nặng quá (nhắc 3 lần)

- Bàn chân này nặng quá (3 lần)

- Cả chân lẫn tay tôi nặng quá (3 lần)

Ðể dễ tưởng tượng, có thể buộc vào tay, chân một vật nhỏ, hơi nặng.

3- Sau đây là phương pháp tự tạo cảm giác ấm bằng cách nói:

- Tay tôi ấm quá (mỗi tay, nói 3 lần)

- Chân tôi ấm quá (mỗi chân, nói 3 lần)

- Tay, chân tôi ấm quá (nhắc 3 lần. Ðể dễ tưởng tượng có thể ngâm tay chân vào nước nóng, hoặc ngồi phơi nắng).

Ðấy là phương pháp kích - thích - trị - liệu trong môi trường hẹp, còn gọi là phương pháp ngâm - người thả - nổi có tác dụng làm cho tim và phổi của bạn hoạt động chậm lại, các cơ bắp mềm ra, mọi cảm giác căng thẳng vì stress biến mất.

Trong phòng tối không có tiếng động, hoặc có thể có tiếng nhạc êm nhẹ của những bài nhạc mình yêu thích.

Mỗi lần ngâm - người - thả- nổi như vậy lâu quãng một giờ. Khi bước ra khỏi nước ám, ta cảm thấy người sảng khoái sự căng thẳng vì stress giảm hẳn hoặc biến mất.

Phương pháp này có nhiều điều lợi:

- Nghe nhạc khi ngâm - người - thả - nổi như vậy làm đầu óc nhẹ nhàng.

- Người nổi trên nước ấm có tác dụng điều hoà máu trong mạch.

- Nước vỗ bập bềnh vào người làm những khớp xương giảm đau, người khỏi nhức mỏi, cảm giác buồn nôn vì uống thuốc không còn nữa.

Chý ý: Phương pháp này thích hợp cho mọi người.

Khóc vì sung sứng bất ngờ, khóc vì buồn một nỗi buồn vô hạn...dù khóc vì một nguyên nhân tình cảm nào thì những giọt nước mắt cũng làm bạn nguôi đi nỗi xúc cảm, giảm cường độ của stress. Như vậy, rất có lợi cho sức khoẻ.

Xem như vậy thì lúc nào ta cảm thấy cần khóc thì đừng có ngại. Cứ để nước mắt tuôn trào. Sau khi khóc, người ta thấy hả hê thanh thản hơn.

Ðể giữ gìn được sức khoẻ và có những tiếng cười thoả mái, bạn hãy làm những việc như sau:

- Tưởng tượng mình đang nhìn qua ống kính một máy quay phim đang thu hình hoạt động của nhiều người. Như vậy, tầm mắt và suy nghĩ của mình về mọi việc xảy ra, sẽ rộng và thoáng hơn.

- Mỗi ngày, dành thời gian để đọc hoặc nghe những câu chuyện vui cười.

- Không chỉ cười mỉm. Nên cười ra tiếng cho thật hả hê.

- Khi bạn gặp một ông chủ tiệm bán hàng có vẻ mặt nghiêm trang hoặc một người đang giơ hai tay lên để vác một kiện hàng nặng, hãy tưởng tượng họ chỉ mặc mỗi một cái quần lót có thêu ren của phụ nữ.

- Khi họp hành, trò chuyện, nên giữ thái độ vui vẻ. Ðôi khi sự hóm hỉnh, hài hước pha vào những câu chuyện trao đổi về công việc lại giúp bạn nảy ra những ý kiến sáng suốt và thắt chặt mối giao lưu cùng tình bè bạn.

- Ðừng ngại cười một mình và diễn với chính mình.

Bạn có dễ bật lò so không? Nếu có lời phê bình nào bạn cảm thấy mình khó tiếp thu nổi, xin cứ bình tĩnh gạt nó sang một bên để mình suy ngẫm tiếp.

Bạn hãy bật lò so vì các lời phê bình như thế nào? Có những lời nói lặt vặt đụng chạm tới mình như: anh ta béo quá, chị ấy chậm rì rì, tiếng nói oang oang v.v...thực ra chỉ là những lời phản ảnh sự thật bề ngoài không quan trọng như những lời đụng tới lòng tự trọng của mình.

- Lời phê bình kia có lý không nhỉ? Có điểm nào xác đáng hay không?

- Mình có lời phê bình này với ai hay không?

- Người nói lời phê bình này có hiểu hết ý nghĩa và tác dụng của lời đó hay không? (Nếu bản thân học cũng không có khả năng hiểu hết, thì ta nên bỏ ngoài tai).

- Có phải lời phê bình đó dành cho ta hay không? Hay là chỉ nói chung chung mà chính mình lại giật mình và vơ lấy mình?

- Lời phê bình đó có dựa vào quan điểm khác với quan điểm của mình không? (nếu có thì miễn phản ứng).

Nếu đầu óc bạn bị căng thẳng bởi một suy nghĩ nào đó, hãy tìm cách cắt đứt suy nghĩ đó đi. Chẳng hạn, có người nhận xét bạn về một điều gì đó làm bạn đâm ra băn khoăn cả tiếng đồng hồ, không thể tập trung tư tưởng vào bất cứ việc gì khác. Vậy bạn phải làm thế nào? Hãy làm theo mấy bước sau đây:

1. Tìm cách gạt những suy nghĩ về việc đó sang một bên.

2. Nhắm mắt lại và tập trung chú ý vào hai mắt nhắm.

3. Ðếm tới ba.

4. Kêu lớn: "Thôi!" (Nếu có nhiều người ở chung quanh, không tiện kêu to, hãy nghĩ tới biển có dấu "Ngưng lại!", hoặc tưởng tượng tới một cột đèn giao thông bỗng bật đèn đỏ và chữ "Stop!"

5. Nếu trong óc vẫn còn nghĩ tới việc cũ, đếm tới 5.

6. Mở mắt, tiếp tục công việc bình thường.

Hàng ngày thường có 13 triệu người Mỹ có vẻ mặt đăm chiêu vì lo lắng. Những bản báo cáo của Viện sức khỏe tâm thần cho biết, rõ ràng sự lo lắng như vậy có ảnh hưởng không tốt tới sức khỏe.

Vậy người ta thường hay lo lắng về việc gì? Thường về những việc có thể xảy ra trong tương lai.

Theo nhà tâm lý học Thomas Borkovec ở trường đại học Pensylvania, thì ai cũng có liên quan tới những công việc làm mình lo lắng, nhưng nên hạn chế chúng trong quãng thời gian nhất định. Ðể giảm bớt sự lo lắng, ta nên theo

5 bước sau đây:

1 Biết những dấu hiệu trước khi ta lo lắng như: không thể tập trung suy nghĩ, toát mồ hôi bàn tay, cảm thấy như có vật đè trên bụng.

2. Ðể hẳn một nửa giờ mỗi ngày để lo tới mọi việc.

3. Viết ra giấy những vấn đề mình thấy lo lắng.

4. Giải quyết hoặc đề ra những biện pháp để giải quyết những vấn đề đó trong thời gian nửa giờ đã định.

- Mỗi lúc chỉ làm một việc thôi. Thí dụ: không vừa đọc báo cáo vừa nghe điện thoại.

- Cố nói chậm. Khi người khác đang nói, và mình chưa hiểu hết ý người ta định nói gì, thì đừng ngắt lời.

- Ði chậm và bước vững vàng. Ðừng nửa đi, nửa nhạy.

- Mỗi khi gặp người quen nên nhìn xem người đó là ai

- Hãy chào và mỉm cười với họ. Không nên vừa đi vừa suy nghĩ.

- Lái xe dưới hay đúng tốc độ được phép.

- Khi chờ điện thoại, hoặc gọi điện thoại cho ai, cố gắng không sốt ruột.

- Giữa các cuộc họp phải có thời gian nghỉ xả hơi 15 phút cho đầu óc thư giãn.

- Mỗi ngày nên dành thời gian nghỉ ngơi vào một lúc nhất định. Cương quyết không làm việc gì trong thời gian đó.

Chúng ta không thể kéo dài thêm, không thể vay mượn, không thể đem bán Thời Gian. Và cũng không thể ngưng nó lại? Ai ai cũng có đủ 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần. Nhưng có người biết sử dụng thời gian có hiệu quả hơn người khác. Muốn được như vậy, nên làm như thế nào?

- Lập bản thống kê mọi công việc - Bạn hãy thống kê thành một bản các loại công việc: công việc nào bạn cần phải làm trước, việc nào làm sau. Như vậy, bạn sẽ có một cái nhìn tổng quát về công việc của mình và hình dung được làm tới đâu thì phải quyết định được vấn đề gì.

- Tránh để công việc chồng chéo lên nhau - Nên nhớ rằng khả năng của mỗi người đều có hạn, thời gian cũng vậy. Bởi vậy, phải xác định mình chỉ giải quyết được 'việc gì trong ngày.

- Phân biệt những việc vặt hàng ngày và công việc sinh lợi: Việc vặt hàng ngày như: gọi - nghe điện thoại; sắp xếp sổ sách, giấy tờ. Những việc này có thể làm dở dang cũng được. Công việc liên quan tới sản xuất, sinh lợi có mục đích, phải giải quyết dứt khoát từng bước một. Nếu có thể, nên

làm nhiều công việc sinh lợi hơn là các việc vặt.

- Không thể bị quấy rầy - Nên có thái độ để mọi người biết thời giờ nào mình rảnh rỗi vào lúc nào mình không muốn bị quấy rầy. Nhưng lúc đó, hãy đóng cửa phòng làm việc lại và để người khác trả lời điện thoại thay mình.

- Tận dụng thời gian mình thấy sáng suốt trong ngày. Trong một ngày, có thời gian mình cảm thấy người khoan khoái nhất. Nên liệt kê các công việc quan trọng để giải quyết vào thời gian đó.

- Ðừng quá cầu toàn - Nên làm hết sức mình nhưng cũng nên nhớ rằng không có việc gì hoàn toàn không có thiếu sót. Nếu bỏ quá nhiều công sức để mong muốn có thể làm một việc gì đó cho rõ thật hoàn chỉnh, sẽ mất công toi và lãng phí thời giờ.

Có người làm việc liên miên suốt ngày. Làm như vậy, khó tránh khỏi bị stress. Với những người này, có thời gian nghỉ và ra ngoài trời là rất cần thiết. Làm liên miên như vậy, có thể:

- Thu được ít kết quả.

Thường khi có một vấn đề gì bất thường xảy ra, người làm việc kiểu không ngơi nghỉ là người cảm nhận thấy chậm nhất. Vì làm việc như vậy, đầu óc đâm ra "mụ mẫm"

rồi.

Hãy hỏi vợ (chồng) hoặc người bạn thân của bạn để biết bạn có thuộc loại người như vậy không? Nếu câu trả lời 'có", thì sau đây là một vài 'môn thuốc" mà bạn có thể dùng:

làm việc trong ngày.

- Ghi vào chương trình làm việc trong ngày cả thời gian nghỉ giải lao và coi như đây cũng là một công việc.

- Dùng thời gian cho việc vận động thân thể: tập thể dục, đi bộ hoặc tham gia những trò chơi không cần suy nghĩ.

- Trong bữa ăn, không nói chuyện về công việc.

- Trong những thơi gian nghỉ, chọn những hoạt động trái ngược với công việc bàn giấy thì ngày nghỉ nên đi cắm trại, đạp xe ngoài trời, đi thăm người thân. Công việc ngày thường đòi hỏi bạn phải tính toán, suy nghĩ thì ngày nghỉ, bạn có thể khâu hoặc đan v.v.... '

Nên chọn hoạt động vui chơi có cả gia đình tham gia.

Xe bị tắc nối đuôi nhau trên đường. Thời tiết lại xấu.

Tuần trước, bạn đã đi làm chậm tới 3 lần. Bởi vậy, ngồi trên xe mà lòng như nửa đốt.

Ðể tránh vào hoàn cảnh như vậy, bạn nên làm gì?

- Khi đi, càng tránh được những đường lớn, nhưng đông, càng tốt.

- Ði lâm sớm hơn 10 -15 phút để phòng thời gian bị kẹt xe.

- Xem bản đồ để nhớ những đường nhỏ, phụ trên đường mình có thể dùng, khi đường chính bị tắc nghẽn.

Nếu đã phòng xa, nhưng bạn vẫn không thoát khỏi bị kẹt xe, đừng vì chuyện đó mà làm thần kinh của mình bị căng thẳng, vô ích. Sau đây là vài lời khuyên:

Ðừng nghĩ tới cái bánh xe đang đứng im.

- Hít một vài hơi thở chậm và sâu.

Ðừng oán trách nhưng điều gì mà không thể thay đổi được Thí dụ: tại người lái xe tồi, tại số mình đen...

- Hãy chú ý nghe những lời rao vặt trên radio để quên hoàn cảnh hiện hữu.

- Nghe băng nhạc vui, truyện kể hoặc những bài học về tính tự chủ.

- Lấy giấy bút ra ghi lại các dự đính mình muốn thực hiện trong ngày, danh sách các thứ đồ mình cần mua v.v...

Theo tài liệu của Viện Nghiên Cứu Tâm Thần, thì trong vòng 6 tháng, có tới 30 triệu người dân Mỹ phải đối phó với một biến cố nào đó trong đời như: mất việc, người thân qua đời, ốm đau, tai nạn, gặp rắc rối về tình cảm...

Sự đau buồn gây ra bởi các biến cố đó lại còn được nhân lên gấp bội tuỳ theo tình cảm và phản ứng của mỗi người, dẫn đến trạng thái stress như là một định mệnh. Thật ra, chúng ta có thể dùng một số biện pháp để làm giảm bớt ảnh hưởng của các biến cố đó đối với tinh thần và sức khoẻ của chúng ta, như:

- Nên nhận định sự việc xảy ra một cách khách quan.

Tránh quan trọng hoá, làm to chuyện lên. Trong khi kể lại không nên dùng cách nói như: "luôn luôn bị...", "không bao giờ thấy như thế", "thật không thể chịu đựng nổi..."

- Giải quyết sự việc từ từ, từng bước. Không đòi hỏi mình phải làm thế nào để thoát được ngay ra khỏi tình hình mới xảy ra.

- Không nên hạ thấp mình trước khó khăn, nhưng lại nên biết nhận sự giúp đỡ của mọi người. Tình yêu, tình bạn, sự giúp đỡ của xã hội đều là những nguồn tiếp sức rất quý cho bạn thắng được stress trong lúc này.

- Chán nản

- Cảm thấy mệt mỏi

- Mất tự tin

- Làm việc không có hiệu quả.

Ðể kiềm chế được sự nóng nảy nên:

- Ðể ý tới những trạng thái của cơ thể như: mất ngủ, đầy bụng và những hiện tượng bất thường khác.

- Tự vấn xem mình ham muốn điều gì trong nghề nghiệp cũng như trong cuộc sống. Liệu những điều mình mong ước có thực tế hay không? Nếu không, nên thay đổi hoặc hạ thấp mục tiêu xuống tới mức mình có thể đạt tới.

- Nên tách cá nhân của mình ra khỏi công việc.

- Giảm bớt thời gian làm việc hoặc làm ít việc đi để mình có thể thấy thoải mái trong công việc. Ðừng để công việc biến mình thành nô lệ.

- Học các phương pháp thư giãn tinh thần và thể xác để tránh stress. Sự thư giãn giúp ta hoạt động được dễ dàng và nhanh chóng.

- Nêu tham gia tập luyện để vận động cơ thể, nhưng chú ý nếu nghề nghiệp mình đã mang tính chất tranh đua thì trong những môn tập luyện không nên có tính ăn thua

Muốn có khả năng như vậy, chúng ta nên:

- Không coi bước đi lùi lại là một thất bại

- Coi sự việc không may là một dịp để thử thách với chính mình

- Luôn đặt câu hỏi: "Qua việc này mình có thể làm gì tốt hơn?" thay vì câu hỏi: "Việc này có thể dẫn tới những điều gì không hay?"

- Coi bước khó khăn là dịp nghỉ ngơi, dưỡng sức trước khi vào trận giao tranh mới.

- Luôn chủ động tấn công. Trong trận đua tài, nếu ta không thể điều khiển được đối phương thì cũng điều khiển được chính mình. Giữ chủ động là nắm được phần thắng.

- Không khuất phục người khác và cả chính bản thân mình..

Nguyên nhân của stress, nhiều khi bắt đầu ngay tại gia đình. Chẳng ai có thể làm được việc gì cho tốt, nếu trong gia đình luôn có sự đổi thay, tan vỡ thay vì nơi đóng đô của "bộ tham mưu' để ứng phó với mọi việc trong đời.

Nhiều nhà tâm lý và xã hội cho rằng gia đình là một đơn vị có khả năng giúp cho những người cùng chung sống, vượt qua dễ dàng được những lúc khó khăn như khi mất việc ốm đau...

Sau đây là một số ý kiến để loại stress khỏi không khí gia đình, mà mỗi thành viên của gia đình cần biết:

• Tạo điều kiện để mọi người trong gia đình có dịp nói chuyện với nhau thường xuyên và gìn giữ sự đoàn kết cùng tình cảm giữa các thành viên của gia đình.

- Nên giữ những thói quen, tục lệ và các cuộc họp mặt của gia đình. Trong những cuộc gặp gỡ này, nên đề ra những công việc chung, những dự kiến cho tương lai. Nên tránh việc trách móc lẫn nhau, dành thời gian giải quyết những vấn đề mâu thuẫn một cách ôn hoà. Mỗi người cần nhớ lịch họp mặt của gia đình trong năm để tới đóng góp những ý kiến của mình cho gia đình và họ hàng.

- Nên chú ý nghe ý kiến của người khác và nắm được dư luận, những tiếng xì xào về những mối bất đồng của các con, cháu để cùng bàn bạc, giải quyết.

- Nên suy nghĩ để hiểu thật sâu về giá trị của sự đoàn kết.

- Góp ý cho các thành viên mỗi khi cần có sự thay đổi quan trọng như khi mất việc làm, cần thay đổi chỗ làm hoặc việc làm khác. An ủi các thành viên khi gặp biến cố.

- Phải tin vào khả năng và chú ý tới quyền lợi của từng thành viên, không nên so sánh và phân biệt đối xử giữa nam và nữ: con trai và con gái, anh em trai và chị em gái v v... Mỗi thành viên,dù nhỏ tuổi cũng đều được tự do và có quyền quyết định trong một phạm vi nào đó.

- Loại bỏ những tư tưởng ganh tị, ghen ghét, gây hiềm khích.

Nên nhớ các cháu nhỏ cũng là thành viên của gia đình,các cháu cận kề với tuổi trưởng thành thường có nhiều thắc mắc, băn khoăn với những việc xảy ra trong gia đình, ngoài xã hội. Bởi vậy, các cháu rất cần sự dìu dắt và giúp đỡ của người lớn. Nên:

- Hỏi các cháu về các triệu chứng của stress mà các cháu có thể có như: toát mồ hội tay, cảm thấy bụng nặng nề.

- Hướng dẫn cho các cháu các phương pháp làm giảm stress như:

* Thở chậm và sâu, Lúc thở ra, tưởng tượng như mình trút hết sự lo lắng, phiền muộn vào những luồng hơi mình phả vào không khí.

* Hình dung tới những cảnh đầm ấm của gia đình như, nghĩ tới lúc đang nằm thoải mái trên giường ngủ, đang nô đùa ngoài sân, đang ngồi coi ti vi với cả nhà, đang ngồi gọn trong lòng bố v.v...