32. Thế nào là dậy th́ muộn và nhi hóa giới tính?
Trẻ em gái tới tuổi 13 mà vẫn chưa xuất hiện những đặc trưng nữ
tính, hoặc tới 16 tuổi mà vẫn chưa thấy kinh th́ cần phải đến bệnh viện để xác
định xem đó là dậy th́ muộn hay có bệnh tật tiềm ẩn, có nguy cơ bị nhi hóa giới
tính vĩnh viễn.
Có một loại bệnh dậy th́ muộn không rơ nguyên nhân, gọi là
"chứng dậy th́ muộn thể chất". Mẹ hoặc chị em của những người này có thể cũng
dậy th́ muộn. Người mắc chứng này có chiều cao cơ thể rất "khiêm tốn", tuổi
xương nhỏ hơn tuổi thực tế. Nhưng khi tuổi xương đạt tới 12-13 tuổi th́ cơ thể
sẽ dần dần xuất hiện những đặc trưng dậy th́. Sau đó, hiện tượng dậy th́ được
tiến triển về cơ bản là như b́nh thường. Do vậy, những bệnh nhân này không cần
phải điều trị ǵ cả; nhưng vẫn phải đến bệnh viện kiểm tra vài lần để quan sát
và chẩn đoán xem có đúng là chứng bệnh đó không.
Những bệnh tật có tính chất toàn thân (như thiếu dinh dưỡng, quá
gầy, bệnh đường ruột mạn tính, thiếu máu, bệnh thận, công năng tuyến giáp trạng
kém), việc vận động quá nhiều (múa ba lê, tập thể thao chuyên nghiệp) đều có thể
gây nên chứng dậy th́ muộn. Ở trường hợp đầu, bệnh nhân phải đến chuyên khoa nội
của bệnh viện để điều trị các chứng bệnh toàn thân; khi t́nh trạng cơ thể được
cải thiện, các dấu hiệu dậy th́ có thể xuất hiện. Ở trường hợp sau, trong một
thời gian ngắn, nếu bệnh nhân giảm bớt khối lượng vận động một cách thích hợp,
hoặc điều chỉnh phương án tập luyện th́ vẫn có thể có được sự dậy th́ tự nhiên.
Chứng nhi hóa giới tính vĩnh viễn có thể do các bệnh bẩm sinh ở
vùng dưới đồi tuyến yên hoặc buồng trứng gây nên. Để phân biệt được hai loại
bệnh này, cần phải dựa vào việc hóa nghiệm nồng độ LH, FSH trong máu. Khi có
bệnh ở tuyến yên vùng dưới đồi th́ việc tổng hợp và tiết ra LH, FSH thường không
đủ, nồng độ LH, FSH trong máu thường thấp hơn so với mức b́nh thường, không đủ
để kích hoạt cho buồng trứng phát dục. Ngược lại, khi chính buồng trứng có bệnh
(chẳng hạn trong buồng trứng không có tế bào noăn mẫu hoặc nang noăn), LH và FSH
do tuyến yên tiết ra nhiều mà không thể có được nang noăn phát dục và oestrogen
tiết ra, khiến nồng độ LH và FSH trở nên cao hơn mức b́nh thường. Đối với những
người bệnh thuộc dạng thứ nhất, có thể điều trị bằng cách bổ sung hoóc môn sinh
dục cho tuyến yên vùng dưới đồi. C̣n đối với những bệnh nhân thuộc dạng thứ hai,
không có cách nào làm tái sinh các tế bào trứng trong buồng trứng được. Do vậy,
xác định nguyên nhân gây bệnh để tiến hành điều trị là một công việc hết sức
quan trọng.
Người mắc bệnh nhi hóa giới tính vĩnh viễn sẽ không thể có kinh
một cách tự nhiên. Y học quy định, nếu đến 18 tuổi mà nữ thanh niên vẫn chưa có
kinh th́ người đó bị vô kinh nguyên phát (bẩm sinh). Nhi hóa giới tính vĩnh viễn
chỉ là một trong nhiều nguyên nhân gây vô kinh nguyên phát.
|
