Cà da mặt
Cà da mặt là phương pháp điều trị
rất có kết quả trong trường hợp da mặt bị gồ ghề, xấu do sẹo mụn,
chấn thương hay do phẫu thuật. Ngoài ra, cà da mặt c̣n được dùng
trong một số trường hợp đặc biệt như:
- Da mặt bị lăo hóa do ánh nắng
mặt trời.
- Điều trị mụn đang tiến triển do
da mặt quá dày.
- Bệnh nhân điều trị mụn rất
nhiều bằng kháng sinh nhưng không đạt kết quả.
Phẫu thuật cà da mặt khá phức
tạp, đ̣i hỏi phẫu thuật viên phải có kiến thức đầy đủ cũng như kinh
nghiệm về phẫu thuật.
Dù việc cà da mặt đă được người
Ai Cập thực hiện 1.500 năm trước công nguyên nhưng các phẫu thuật cà
da hiện đại chỉ mới được thực hiện từ năm 1905 do Kromeyer, phẫu
thuật viên người Đức thực hiện nhằm giải quyết các sẹo mụn. Kromeyer
đă công bố rằng, phương pháp mới dùng máy cà da rất có kết quả trong
phẫu thuật về da. Tác giả cũng cho biết nếu không cà vượt quá tầng
hạ b́ th́ kết quả sẽ tốt, không bị sẹo. Kết quả của nơi cà da đẹp
hay xấu là tùy theo từng vùng và theo từng người một. Các nhận định
này rất quan trọng và làm nền tảng cho phẫu thuật về da sau này.
Từ thập niên 1980 đă có một số
tiến bộ trong cà da như sau:
- Yarborough giới thiệu phương
pháp cà da sớm để giải quyết các sẹo do chấn thương.
- Johnson đề nghị ghép da rời
từng khúm nhỏ để giải quyết các sẹo sâu.
- Hankke nói rơ tác dụng của
nhiều loại thuốc tê lạnh tại chỗ trong việc gây tổn thương da. Ông
cũng cho biết có thể dùng phương pháp cà da để điều trị u sợi thần
kinh.
- Mandy nghiên cứu việc dùng
tretinoin trước khi cà da.
- Pinskin và các tác giả khác
nghiên cứu tác dụng của các gạc có thấm chất sinh học trong việc làm
lành sẹo nơi cà da.
Từ năm 1990 về sau, cà da mặt đă
thành một chuyên ngành ổn định để làm phẳng lại da mặt bị lồi lơm do
chấn thương hay bệnh tật.
Các chỉ định cà da mặt gồm có:
- Mụn đang tiến triển.
- Sẹo do mụn.
- Sẹo do chấn thương.
- Sẹo do phẫu thuật.
- Da bị lăo hóa do ánh nắng mặt
trời.
- Điều trị các nếp nhăn ở mặt.
- Rối loạn sắc tố.
- Xóa vết xăm ở da: T́nh trạng da
bị chấn thương, dính các dị vật vào giống như bị xăm có thể điều trị
rất tốt bằng phương pháp cà da. Việc cà da nếu được thực hiện ngay
sau khi bị thương, sẽ pḥng ngừa được t́nh trạng da bị thâm đen.
Nhưng nếu người bệnh đến bác sĩ muộn, vết thương đă lành da non rồi
th́ phải chờ đến 8 tuần sau mới nên cà da. Cà da trong giai đoạn này
ngoài việc lấy dị vật c̣n giúp cho sẹo do chấn thương được đẹp.
Xóa vết xăm thẩm mỹ thường khó
khăn nếu vết xăm khá sâu. Thường chỉ nên cà da xóa vết xăm cho người
trên 25 tuổi, thực sự muốn xóa vết xăm và tâm lư hoàn toàn ổn định.
- Bệnh mũi bị biến dạng, sần sùi
giống mũi lân (Rhinophyma).
- Bệnh u sợi thần kinh ở da:
Khoảng 85% bệnh nhân bị u sợi thần kinh có bệnh tích ở mặt, làm cho
da mặt xấu đi nhiều. Phẫu thuật sẽ giải quyết các khối u lớn, nhưng
không thể mổ hàng trăm u nhỏ. Do đó, cà da mặt là biện pháp tốt nhất
để giải quyết các trường hợp này.
- Bệnh Trichóepithelioma: Là loại
u ngoài da, gây biến dạng da mặt rất nhiều. Một số trường hợp có thể
thoái hóa thành ung thư tế bào đáy ở da. Phương pháp cà da mặt điều
trị bệnh này cho kết quả rất tốt. Có ít trường hợp bệnh tái phát.
Những thành tựu mới trong việc lột da mặt
Lột da mặt là phương pháp lấy bớt
lớp ngoài của da (danh từ y học là tầng sừng) gồm các tế bào da bị
thoái hóa, dày lên và chứa đựng nhiều bệnh tích của sự lăo hóa.
Thuốc lột thường là các hóa chất, tác dụng lên da mặt, ăn ṃn các
lớp da phía ngoài. Tùy theo độ sâu của lớp da bị ăn ṃn, người ta
chia lột da mặt làm ba loại:
- Lột nhẹ: Lấy hết lớp
biểu b́ đến tầng tế bào đáy nằm giữa phần biểu b́ và b́.
- Lột trung b́nh: Độ sâu
đến phần gai b́ của da.
- Lột sâu: Phần da lột
sâu đến phần tổ chức mạng của da.
Yêu cầu đối với thuốc lột mặt là
cách dùng đơn giản nhất, ít biến chứng cho da mặt và ít nguy hiểm
cho sức khỏe người sử dụng. Với các yêu cầu đó, thuốc lột da bằng
axit trichloroacetic (gọi tắt là TCA) đáp ứng được các yêu cầu đó.
Thuốc này không độc cho cơ thể, không gây dị ứng. Các dung dịch pha
vào nước có thể dùng ở các nồng độ khác nhau khi cần thiết. Sau khi
pha chế, thuốc có thể giữ được khoảng hai năm.
Kỹ thuật lột da
Da mặt cần được chuẩn bị sạch
trước hai tuần. Người bệnh cần sẵn sàng để lột, không trang điểm khi
đến pḥng mạch. Da mặt được làm sạch bằng axit glycolic 5%, sau đó
sát trùng với cồn 70 độ. Không dùng acetone hay các chất tẩy da khác
để rửa da v́ các chất này có thể làm cho bệnh nhân khó chịu và
khiến TCA ngấm vào sâu hơn trong da. Tác dụng của các chất thuốc rửa
da là làm sạch lớp biểu b́, làm cho mỏng và sạch lớp tầng sừng. Nếu
cần lột da sâu, có thể tăng nồng độ axít hoặc lột da bằng cách thoa
thuốc nhiều lần.
Sau khi rửa sạch da, khách được
đặt nằm trên bàn mổ (đầu cao khoảng 45 độ). Tư thế này làm cho thuốc
lột không chảy vào mắt. Không cần sử dụng máy theo dơi nhịp tim mặc
dù có thể bác sĩ muốn có sẵn đường truyền tĩnh mạch để truyền các
thuốc an thần. Cảm giác bị nóng do lột bằng TCA thường nhẹ và sẽ hết
trong vài phút.
Cách lột da được áp dụng chung
cho tất cả các dung dịch thuốc lột có nồng độ khác nhau. Bác sĩ sẽ
dùng miếng gạc nhỏ xếp lại làm đôi để bôi thuốc TCA lên da. Dùng que
bông để bôi thuốc lên da cũng được nhưng không đủ mạnh để thuốc thấm
đều lên da.
TCA là hóa chất có tác dụng tốt
và làm đông chất protein ở da, làm cho da trắng nhanh và càng
căng vùng trắng. Tính chất khi lột nhẹ và lột trung b́nh có thể sắp
theo thứ tự như sau:
- Da không có màu trắng:
Da có vẻ bóng và láng hơn nhưng không thay đổi màu sắc. Đây là
trường hợp chỉ lột lớp biểu b́ bên ngoài.
- Da có trắng nhẹ không đều:
Thêm vào vẻ bóng sáng của da, trên da thấy rải rác các điểm trắng.
Đây là lột da sâu giữa lớp biểu b́.
- Da trắng hoàn toàn với màu
hồng phía dưới: Là lột da sâu đến tầng đáy của biểu b́.
- Da trắng cứng và không có
lớp hồng ở dưới: Đây là lột da sâu đến hết gai b́ và b́.
Những thành tựu mới trong việc lột da mặt
(tiếp)
Người ta dùng TCA nồng độ từ 10%
đến 25% để lột da ở sâu biểu b́ và nồng độ 30% đến 40% để lột da sâu
đến gai b́ và b́. Chiều sâu của lớp da được lột phụ thuộc vào sự
chuẩn bị trước, độ nhờn, bề dày của da, số lượng chất axit được
dùng. Việc bôi lại chất axit trên da đă trắng sẽ làm axit thấm sâu
vào da hơn. Do đó, để an toàn, nên dùng TCA nồng độ thấp và bôi
nhiều lần khi cần.
Sau khi bôi thuốc, lột đến độ sâu
cần thiết, bác sĩ sẽ lau mặt người bệnh với nước thông thường. Điều
này giúp pha loăng chất axit ứ đọng, ngăn không cho axit thấm sâu.
Sau đó, thoa da bằng kem Hydrocortisone 1% cho da được ướt đều. Điều
này làm bệnh nhân dễ chịu và giảm cảm giác ngứa.
Sau khi lột da mặt bằng TCA
Người được bôi thuốc TCA nên rửa
mặt hai lần mỗi ngày với các loại xà pḥng rửa mặt nhẹ và bôi da
bằng kem Hydrocortisone 1% thường xuyên cho da được mềm. Không cần
bôi kháng sinh. Các trường hợp lột mặt mạnh (sâu trung b́nh) có thể
uống kháng sinh trong 5-7 ngày sau khi lột da. V́ việc lột da không
tạo vết thương hở nên không cần dùng kháng sinh trước và trong khi
lột da.
Nếu bị nhiễm trùng da (do vi
trùng staphylococcus hay streptococcus, hiếm gặp), nên dùng thuốc
kháng sinh cephalosporin, uống ngày hai lần.
- Lột nhẹ (biểu b́): Lành trong 3
đến 4 ngày.
- Lột sâu hơn (gai b́): Lành
trong 6 đến 8 ngày.
Điều quan trọng là 48 giờ sau khi
da lột được lành, bệnh nhân phải dùng thuốc Retin-A hay axit
alphahydroxy cùng với hydroquinone và thuốc che nắng phổ rộng. Da
trở lại b́nh thường sau khi bôi thuốc hai tháng. Trong thời gian đó,
bệnh nhân phải tránh nắng, được theo dơi và dùng thuốc dưỡng da
thích hợp.
Do không gây các vết thương sâu
nên các biến chứng như sẹo, nhiễm trùng, da bị đỏ kéo dài và mất màu
vĩnh viễn rất ít xảy ra.
Kết quả của phương pháp lột da bằng TCA theo
thời gian
Lột da sâu có kết quả rất lâu.
Với phương pháp lột nhẹ, nếu có dùng thêm các thuốc dưỡng da th́ kết
quả lâu hơn, có thể kéo dài đến cả năm (nếu không dưỡng da, kết quả
chỉ được khoảng 3 tháng). Ở các trường hợp lột sâu, tác dụng kéo dài
đến nhiều năm.
Thời điểm bôi thuốc lột lần
kế tiếp được xác định tùy theo lần lột đầu là nhẹ hay mạnh. Nếu lột
nhẹ, có thể lột lại sau một hai tuần. Nếu lột sâu trung b́nh, cần
chở 6 tuần và nếu lột sâu th́ phải chờ ít nhất 2 tháng.
Tóm lại, TCA là thuốc lột da mới
dễ dùng và ít tai biến, là phương tiện an toàn để làm trẻ hóa da
mặt, đem lại mùa xuân cho da mặt, góp cơ thể con người.
