Một bức tường đơn ngăn
cách bệnh viện với bên ngoài. Sự cách biệt mong manh ấy đủ tạo ra một thế
giới khác. Đằng sau bức tường ấy, bên trong bệnh viện tâm thần TWI là thế
giới của những người điên. Có vào mới thấy, có nh́n mới hiểu và có nghe mới
rơ. Ở đó có những thân h́nh không giống ai, tóc tai bù xù, những
ánh mắt vô hồn, thẫn thờ, những gương mặt bơ phờ, hoảng loạn, cười rồi lại
khóc… Y học gọi họ là bệnh nhân tâm thần. C̣n xă hội th́ gọi họ bằng cái tên
nghe chua xót đến nao ḷng: người điên.
Trong thế giới
người điên
Chiều. Những cơn mưa cuối
hạ làm cho bầu trời trở nên ảm đạm. Không khí ở bệnh viện Tâm thần TWI càng
trở nên ảm đạm hơn. Tôi chậm răi, cẩn thận bước từng bước ḍ dẫm trong sân
bệnh viện - bước đi trong thế giới của những người điên.
Từng tốp những bệnh nhân tâm thần ngồi co ro với nhau trên ghế đá dưới mái
hiên của sảnh bệnh viện. Họ mặc áo bệnh nhân, đồng phục sọc xanh trắng.
Những thân h́nh chẳng giống ai, tóc tai bù xù, những ánh mắt vô hồn, thẫn
thờ nh́n ra trời mưa. “Ha ha, con chuồn chuồn ướt cánh rồi…” - một bệnh nhân
ngồi rúm ró ở một góc ghế, chỉ vào tôi, hoảng loạn, cười rồi khóc chỉ trong
một khoảnh khắc. Đa phần những bệnh nhân tôi gặp trên đường dẫn vào Ban giám
đốc bệnh viện đều cười với tôi: những nụ cười ngờ ngệch, méo mó trên những
khuôn mặt bơ phờ…
Chị Trịnh Thu Hưng - Trưởng y tá Khoa Cấp tính nữ
tâm sự: “Bệnh nhân đến từ rất nhiều vùng miền khác nhau, đủ mọi lứa tuổi. Và
đa phần họ phát bệnh v́ phải hứng chịu những cú sốc quá lớn của cuộc sống:
thất t́nh, mất con, hay phá sản trong làm ăn kinh tế…”.
Chị Hưng kể cho tôi một ví dụ: một cô gái tên Dịu, quê Bắc Ninh, trước đây
có mối t́nh rất đẹp với một chàng trai cùng quê tên Linh. Nhưng do ngăn cản
từ 2 phía gia đ́nh, Dịu và Linh đă không thể lấy nhau. Một thời gian sau
Linh đi lấy người khác. Quá đau khổ v́ điều đó, Dịu trở nên lầm ĺ, ngây
ngô, vô cảm để rồi hóa… tâm thần. Do quá ám ảnh v́ mối t́nh dang dở với bóng
h́nh người yêu, lúc nào Dịu cũng nhắc đến Linh. Như mê, như tỉnh. Cứ thấy
bóng con trai đi qua là Dịu lại chạy theo gọi: “Linh ơi! Đợi em với…”.
Những trường hợp như Dịu rất nhiều. Họ mắc bệnh v́ chịu những cú sốc về t́nh
cảm. Có nhiều phụ nữ trước cái chết của con ḿnh, không chịu nổi đă hoá
điên, và được đưa vào đây điều trị. Đúng là, chỉ cần không bước qua nổi một
khoảnh khắc quá căng thẳng trong cuộc sống, nhiều người đă phải sống trong
một thế giới khác. Ở thế giới đó, họ vẫn tồn tại, như mê như tỉnh với những
kư ức c̣n sót lại trong cuộc sống trước kia. Thẫn thờ, vô cảm, không kiểm
soát được trạng thái của bản thân để rồi khuôn mặt dần bơ phờ, thân h́nh dần
tiều tuỵ…
 |
|
Chơi thể thao
cũng là một trong những biện pháp điều trị |
Bác sĩ Thái Thị Cầm - Phó Trưởng Khoa Cấp tính nữ cho biết: “Ở những người
bệnh tâm thần, nội sinh về bệnh, yếu tố thần kinh đă có sẵn. Chính v́ vậy
nếu như họ bị một tác động tâm lư nào đó quá lớn không chịu nổi, họ sẽ phát
bệnh. Có rất nhiều trường hợp mà chúng tôi rất lấy làm tiếc cho họ khi bị
phát bệnh.”
Rời Khoa Cấp tính nữ, tôi t́m sang bệnh nhân tâm thần ở Khoa Pháp y. Bệnh
nhân ở Khoa pháp y có 2 đối tượng. Đó là những trường hợp phạm tội, nhưng
nghi ngờ có rối loạn tâm thần cần được trưng cầu giám định pháp y để phục vụ
công tác điều tra. Đối tượng thứ 2 là những bệnh nhân phải điều trị bắt
buộc. Những bệnh nhân này cũng đă từng phạm tội, nhưng được miễn tội sau khi
có kết luận tâm thần của hội đồng giám định pháp y. Cả hai đối tượng này có
đặc điểm chung là đều mang trọng tội, chủ yếu là giết người và gây thương
tích.
Lật giở hồ sơ bệnh án, cũng như tiền án, tiền sự của những bệnh nhân đặc
biệt này, tôi ớn lạnh trước những việc làm của họ, khi cơn điên nổi lên lấn
át hết tính người: Lê Tri Hiếu (Hà Đông) dùng thang đập chết bố đẻ; Trần
Ngọc Khánh (Hà Nội) cầm dao đâm chết bạn thân…
Và có lẽ cũng chỉ có ở đây, một số người hoàn toàn b́nh thường lại cố t́nh
muốn ḿnh trở thành kẻ… tâm thần. Tỉ lệ người “muốn” tâm thần như vậy ở khoa
Pháp y hàng năm chiếm từ 2 đến 5%. Mục đích của những người “giả điên” này
là nhằm trốn tránh sự trừng trị của pháp luật đối với những lỗi lầm mà họ đă
gây ra. Nhưng vải thưa không thể che được mắt… của Hội đồng giám định Pháp
y. Bác sĩ Ngô Văn Vinh - Trưởng Khoa Pháp y đă khẳng định: “100% đối tượng
tù tội giả điên đều bị chúng tôi lật mặt. Từ trước đến nay chúng tôi chưa
bao giờ để lọt tội phạm, chỉ có điều thời gian giám định để đi đến kết luận
nhanh hay chậm mà thôi”.
Bác sĩ Vinh kể cho tôi nghe về trường hợp bị can Hoàng Văn Thụ ở Phú Thọ,
phạm tội hiếp dâm một bé gái 10 tuổi. Theo giám định tâm thần của Phú Thọ là
bị can không đủ năng lực để chịu trách nhiệm h́nh sự. Nhưng chỉ sau 2 tháng
“nằm viện”, bộ mặt thật của tên Thụ đă lộ rơ, hắn chỉ giả điên để không phải
chịu trách nhiệm cho hành động thú tính của ḿnh. Trước khi bị đưa ra toà,
Thụ đă ném cho Hội đồng giám định Pháp y những cái nh́n hằn học của kẻ không
hề tâm thần!
Bác sĩ Vinh so sánh những ǵ diễn ra ở đây giống như một nhà tù thu nhỏ, chỉ
khác một điều, màu áo blue trắng nhiều hơn màu áo công an. Bệnh nhân chữa
trị tâm thần ở đây đều mang trên ḿnh nhiều trọng tội. Chính v́ thế khoa
Pháp y được bố trí nằm biệt lập tận trong cùng của bệnh viện tâm thần TW 1,
khu điều trị bệnh nhân luôn trong t́nh trạng cửa đóng, then cài với những
lớp cửa dày đi kèm những ổ khóa chắc chắn.
Một ngày “sống” trong thế
giới này, chứng kiến những sinh hoạt, trạng thái của bệnh nhân ở đây, tôi đă
phải tự trấn an tinh thần cho ḿnh rất nhiều. Và cũng chứng kiến cảnh các
bác sĩ ở đây chăm sóc, điều trị cho bệnh nhân, tôi càng thấy khâm phục những
tấm ḷng tận tâm v́ người bệnh của họ.
Bác sỹ cũng là
người thân
Điều trị, chăm sóc cho
người bệnh b́nh thường đă vất vả, khó khăn, việc làm đó đối với những bệnh
nhân thần kinh có vấn đề càng khó khăn gấp bội. Với bệnh nhân tâm thần,
ngoài các vấn đề về chuyên môn, yếu tố tâm lư chiếm tới trên 50% trong việc
chữa trị cho người bệnh. Nhiều khi các bác sĩ phải “hóa thân” thành người
bệnh, để nói, cười, tâm sự cùng người bệnh.
 |
|
Y tá Hưng: Nh́n
bệnh nhân ăn, cơm canh rơi văi do không kiểm soát được hành động -
thương lắm |
Chia sẻ về điều này, Y tá
trưởng Trịnh Thu Hưng tâm sự: “Ai mới vào nghề này, lúc đầu đều sợ hăi, lo
lắng, căng thẳng trong môi trường làm việc khác người ở đây. Nhưng rồi sau
một thời gian ngắn, lại cảm thấy thương người bệnh. Với họ ḿnh cần phải có
t́nh thương, có sự cảm thông sâu sắc th́ mới có thể làm được…”.
Tận mắt chứng kiến công việc chăm sóc, điều trị cho bệnh nhân tâm thần của
những bác sỹ này mới nhận thấy đó là công việc mà không phải ai cũng làm
được. Các y bác sĩ vẫn thường nói vui nhau ḿnh là những người “trên cả toàn
diện”. Bởi có đến 95% bệnh nhân ở đây không có người nhà chăm sóc, thế nên
ngoài việc chữa trị cho bệnh nhân, họ c̣n phải chăm sóc cho bệnh nhân đến
từng bữa ăn, giấc ngủ, tắm, giặt, cắt móng tay, móng chân, cắt tóc… Chuyện
y, bác sĩ nữ phải tắm cho bệnh nhân nam ở đây không phải là chuyện lạ. Ngọc
- cô y tá trẻ ngượng nghịu trả lời khi tôi thắc mắc về điều đó: “Ḿnh coi họ
như người thân trong nhà bị đau ốm. Chăm sóc cho người thân là điều b́nh
thường thôi mà”.
Khi mới bước chân vào đây, tôi vẫn mang trong ḿnh cảm giác ớn lạnh và sợ
sệt. Bởi trước đó tôi đă được nghe kể nhiều về việc bệnh nhân đánh gẫy tay,
sưng mặt, rồi đe dọa bác sĩ khi cơn kích động nổi lên. Đem thắc mắc đó hỏi
bác sĩ Vinh, được anh cho biết: “Quả thật những chuyện như vậy là có thật.
Bệnh nhân ở đây phức tạp lắm. Khi họ lên cơn, họ đập vỡ đèn tuưp, lấy mảnh
vỡ làm hung khí đe dọa y, bác sĩ. Cá biệt có những trường hợp mài nhọn th́a
ăn cơm, bàn chải đánh răng để đe dọa chúng tôi. Chuyện va chạm, xô xát là
chuyện thường ngày.”. Theo như bác sĩ Vinh th́ đầu tiên bao giờ các anh cũng
sử dụng liệu pháp tâm lí là thuyết phục. Nếu không được các anh mới sử dụng
biện pháp trấn áp, sau đó cho bệnh nhân uống thuốc.
Những h́nh ảnh vật vờ, những nụ cười man dại, những việc làm quái gở không
giống ai… mà người b́nh thường khi chứng kiến ở những người điên đều cảm
thấy ghê sợ, xa lánh. Nhưng trong thế giới người điên ở bệnh viên Tâm thần
TWI, những bệnh nhân đă được các y bác sĩ tận t́nh chăm sóc, điều trị, cảm
hoá bằng t́nh người. Sự cố gắng, tận tâm với nghề nghiệp của họ thật đáng
khâm phục.
|
Vài nét về Bệnh viên Tâm thần TW I
Ngày 6/7/1963, Bộ Y tế ra quyết định số 519/BYT - QĐ thành lập Bệnh
viện tâm thần TW 100 giường trực thuộc Bộ. Tên gọi ban đầu là Bệnh
viện Đ.
Ngày 28/10/1976 Phó Thủ tướng Chính phủ Đỗ
Mười kư quyết định số 429/TTg cho xây dựng Bệnh viện Tâm thần TW 500
giường.
Từ ngày thành lập, Bệnh viên Tâm thần TWI đă đạt được nhiều thành
tích: Hai Huân chương Lao động hạng 3 nǎm 1983 và 1993;
Nǎm 2000 Bệnh viện
được Bộ Y tế cấp chứng nhận là 1 trong 36 Bệnh viện T́nh thương
trong cả nước. |
