Tác giả : SK&ĐS
(Nông Văn Thôn - Lào Cai)
Trả lời: C̣n gọi là hoàng mù - hoàng mộc.
Tên khoa học Berberis wallichiana DC.
Thuộc họ hoàng liên gai Berberidaceae.
a. Mô tả cây
Cây bụi, cao 2-3m có những cành vươn dài, vỏ thân màu vàng xám nhạt, mỗi đốt dưới chùm lá có gai ba nhánh, dài 1-1,5cm. Lá mọc thành chùm 3-4 lá, có khi tới 8 lá ở một đốt. Cuống lá ngắn 0,5-1cm, phiến lá nguyên, h́nh mác, mép có răng cưa to, cứng, dài 16-17cm, rộng 4-6cm, mặt trên màu xanh lục nhạt, mặt dưới màu trắng. Hoa màu vàng, mọc thành chùm. Quả mọng h́nh trái xoan, dài khoảng 1cm mọc trên một cuống dài 30-35mm, khi chín có màu tím đen trong chứa 3, 4 hạt đen dài 5-6mm, rộng 2-3mm.
Mùa quả ở Sapa: tháng 5-6.
b. Phân bố, thu hái và chế biến
Cây hoàng liên gai mọc hoang ở Sapa (quanh thị trấn) và trên những vùng núi cao tỉnh Lào Cai. Theo tài liệu cũ, nhân dân Sapa gọi cây này là hoàng mù (có lẽ do chữ hoàng mộc là gỗ màu vàng) nhưng trên thực tế điều tra, chúng tôi thấy ít người biết tên này. Cho nên vào năm 1961, khi chúng tôi phát hiện lại và tạm đặt tên là hoàng liên gai (để phân biệt với cây hoàng liên cũng mọc ở đây nhưng thuộc họ mao lương). Ta có thể dùng thân cây và rễ cây. Thân và rễ đào về cắt ngắn, thái mỏng hay phơi sấy khô mà dùng. Không phải chế biến ǵ khác. Có thể trồng cây này bằng hạt, cây mọc rất dễ dàng quanh thị trấn Sapa. Cho tới nay chưa ai chú ư phát triển trồng. Chỉ dựa vào nguồn mọc hoang. Cần đặt vấn đề trồng để bảo đảm nguồn lợi lâu dài.
c. Công dụng và liều dùng
Hoàng liên gai được dùng làm thuốc chữa đi lỵ, đau mắt, ăn uống kém tiêu. Dùng dưới dạng thuốc sắc, mỗi ngày uống 4-6g. Có thể tán bột mà uống. C̣n dùng làm nguyên liệu chiết xuất becberin.
Hoàng liên gai ngâm rượu uống chữa những triệu chứng của huyết áp cao như hoa mắt, nhức đầu, chóng mặt, đau ngang lưng. Rượu hoàng liên gai ngậm chữa đau răng.
Đơn thuốc có hoàng liên gai
Chữa đi lỵ: Hoàng liên gai 4g, nước 150ml, sắc uống trong ngày. Có thể thêm ít đường vào cho dễ uống.
Chữa đau răng: Hoàng liên gai 10g, rượu trắng 100ml. Ngâm trong 7-10 ngày. Chấm vào nơi răng đau.
GS. ĐỖ TẤT LỢI
(Trần Văn Út - Sa Đéc)
Trả lời:
Mô tả bệnh
Bệnh nấm sâu (deep mycoses) tuy là một bệnh hiếm gặp nhưng vẫn thấy lưu hành ở nước ta. Có nhiều chủng nấm gây bệnh khác nhau như: Histoplasmosis, Blastomycoses, Coccidioidomycosis, Mycetoma, Chromoblastomycosis v.v... Sporotricosis là loại hay gặp nhất trong số những bệnh nấm sâu. Căn nguyên do loại nấm Sporothrix Schenckii gây nên, đây là loại nấm lưỡng h́nh, có thể phát triển thành dạng men ở nhiệt độ 370C và thành dạng sợi ở nhiệt độ trong pḥng. Nấm xâm nhập vào cơ thể người qua những vết thương, vết trầy xước. Nấm chui sâu xuống tổ chức dưới da và lan theo đường bạch huyết, tạo thành những ổ viêm ở dưới da và hạch bạch huyết, h́nh thành những u, cục (áp-xe lạnh). Những u này nổi cao trên mặt da và có h́nh tṛn, màu đỏ sẫm, đôi khi có loét tạo lỗ ḍ hoặc tổ chức sùi, thương tổn xếp thành đường dọc theo đường đi của hệ bạch huyết. Đường nối giữa các u, cục bị viêm xơ hóa giống như sợi dây thừng. Thương tổn không đau, diễn biến hàng tháng đến hàng năm. Nấm có thể lan vào nội tạng như nhiễm trùng cơ hội gây tổn thương ở phổi, xương, khớp, thậm chí xâm nhập vào cả hệ thần kinh trung ương, biểu hiện giống như nhiễm nấm toàn thể.
Vị trí hay gặp là chân tay của những nông dân, người làm vườn, công nhân mỏ. Nấm có lẫn trong rơm rác, bụi gai, gỗ mục, theo vết thương trầy xước da đi vào tổ chức dưới da và lan theo đường bạch mạch. Bệnh cũng gặp ở những người làm việc trong pḥng thí nghiệm động vật, người chăn nuôi gia súc như ngựa, chó, mèo... (Có một số thông báo bệnh được truyền từ mèo sang người). Những vùng có khí hậu, độ ẩm cao là điều kiện phù hợp cho nấm phát triển. Nấm được t́m thấy tại tổn thương bằng phương pháp nhuộm đặc biệt. Kích thước từ 3-5mm h́nh oval hoặc điếu x́-gà. Thể h́nh sao hoặc sợi thường thấy trong viêm hạch bạch huyết do Sporothrix.
Chẩn đoán và điều trị
Tổn thương giải phẫu bệnh là u hạt, áp-xe sâu, đường ḍ, loét tập trung nhiều bạch cầu đa nhân, bạch cầu ưa acid và đại thực bào, bao quanh là tế bào dạng thượng b́, tế bào langhans; ngoài cùng là tương bào, lympho bào và tổ chức liên kết.
- Chẩn đoán bệnh dựa vào h́nh ảnh lâm sàng là những u, cục (ổ áp-xe) sắp xếp thành đường dẫn lưu tới hạch bạch huyết. Xét nghiệm nấm thấy h́nh điếu x́-gà.
Cần phải phân biệt với bệnh lao da, giang mai, nhọt, bệnh mèo cào (cat scratching) và một số bệnh nấm sâu khác.
- Điều trị bệnh sporotrichosis bằng các thuốc sau:
+ Itraconazole (sporal) 100-200mg/ngày trong 6 tháng.
+ Amphotericin B 0,5mg/kg thể trọng/ngày.
+ Kali iodua 2-6mg/ngày, điều trị sau khi lành tổn thương 1 tháng để đề pḥng tái phát. Liều khởi đầu 5 giọt dung dịch Kali iodua băo ḥa pha trong 1 lít nước hoặc sữa, uống 3 lần trong ngày, tăng dần đến 30-40 giọt 3 lần/ngày.
Thuốc có một số tác dụng phụ như: buồn nôn, nôn, hắt hơi sổ mũi, tăng tiết nước mắt, nước bọt. Tác dụng phụ sẽ hết sau khi ngừng thuốc. Thuốc không dùng cho phụ nữ có thai.
Sporotrichosis là bệnh hiếm gặp, khó chẩn đoán và khó điều trị. Nếu thấy biểu hiện vết thương lâu lành và có viêm bạch mạch, nhất thiết phải đến các cơ sở y tế để khám và điều trị kịp thời.
BS. ĐỖ XUÂN KHOÁT
(Nguyễn Thị Thanh T. - TPHCM)
Trả lời: Khi âm đạo không bài tiết đủ chất nhờn để có độ trơn ướt, người phụ nữ có thể cảm thấy ngứa và khó chịu. Chứng khô âm đạo có thể làm giảm khoái cảm khi quan hệ t́nh dục và là nguyên nhân đầu tiên gây đau khi giao hợp. Khô âm đạo rất phổ biến và có thể gặp ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên hiện nay đă có nhiều cách chữa trị hiệu quả.
Những loại thuốc làm trơn và làm ẩm ướt âm đạo
Nếu âm đạo khô gây khó khăn cho quan hệ t́nh dục, có thể dùng:
- Thuốc bôi trơn (astroglide, Lubrin và K-Y gel của hăng Johnson-Johnson đang có trên thị trường nước ta). Loại thuốc này tan trong nước và làm trơn âm đạo trong nhiều giờ. Có thể bôi vào âm đạo hay bôi cho bạn t́nh nam.
- Thuốc làm ẩm ướt âm đạo Replens, K-Y có tác dụng kéo dài; Tác động đến mô âm đạo và làm giảm khô, có thể cho tác dụng kéo dài hơn 1 ngày. Loại thuốc này thường có độ pH thấp nên duy tŕ được môi trường toan của âm đạo, do đó c̣n có thể giảm được t́nh trạng nhiễm khuẩn.
Nếu thỉnh thoảng âm đạo bị khô khi đang quan hệ t́nh dục th́ có thể là do người phụ nữ chưa đạt đến mức hưng phấn cần thiết, do đó không nên vội vă mà cần có giai đoạn chuẩn bị tâm lư và cơ thể. Quan hệ t́nh dục thường cũng là cách để môi trường âm đạo không khô.
- Chế độ ăn bổ sung: trong đậu tương có chất isoflavone được coi là estrogen thực vật cho nên cần ăn nhiều sản phẩm làm từ đậu tương có thể đỡ khô âm đạo. Ngoài ra, c̣n có loại thảo mộc có tên là thăng ma (cinicifugae racemosa) có thể dùng để giảm các triệu chứng măn kinh ở phụ nữ, kể cả khô âm đạo. Cũng cần uống đủ nước, nếu nước tiểu có màu vàng xẫm và khai nồng hoặc đi tiểu dưới 4 lần mỗi ngày nghĩa là cần bổ sung thêm nước.
Không nên thử các cách chữa khô âm đạo không hợp lư như rửa bằng dung dịch dấm - cho sữa chua hay môi trường có vi khuẩn lactobacilli vào âm đạo - xịt nước hoa - xà pḥng - dầu tắm. Trừ dầu vitamin E có thể làm trơn và giảm ngứa ở âm đạo.
BS. ĐÀO XUÂN DŨNG
(Trần Ngọc Đẳng - TPHCM)
Trả lời: Mẹ em nên được khám lại, xét nghiệm máu và chụp h́nh ở bác sĩ chuyên khoa về xương khớp ở Trung tâm Chấn thương Chỉnh h́nh TPHCM để chẩn đoán loại trừ những bệnh khác có triệu chứng tương tự từ gân, xương, khớp. Không thể nào chỉ dựa trên một chẩn đoán đơn thuần ở Ḥa Hảo để cho biết điều trị như toa cũ có đúng không…? Em nên hiểu là điều trị bất cứ bệnh nào chỉ đạt kết quả tốt nhất khi bác sĩ chuyên khoa có chẩn đoán đúng (nghĩa là phải có xét nghiệm đầy đủ) và phải theo dơi sau điều trị một thời gian để thay thuốc khi cần mới hy vọng hết hẳn bệnh.
BS. DƯƠNG MINH HOÀNG