Hỏi đáp sức khoẻ

Tác giả : SK&ĐS

* CÂY KHIẾM THỰC

Hỏi: Người thân của tôi dùng bài thuốc Đông y chữa bệnh thần kinh suy nhược, trong đó có vị khiếm thực. Tôi được biết đây là vị thuốc lấy từ một trong những bộ phận của cây hoa súng, nhưng có người lại bảo không phải. Xin bác sĩ cho biết thêm về vị thuốc này và cách dùng ra sao?

(Lê Vĩnh Bình, Gò Vấp - TP.HCM) Trả lời: Khiếm thực còn có tên là kê đầu, khiếm. Tên khoa học Euryale ferox Salisb. Thuộc họ súng Nymphaeaceae. Ở Việt Nam hiện nay dùng hai vị thuốc mang tên khiếm thực, vì vậy cần chú ý để phân biệt. 1. Hạt phơi hay sấy khô (Semen Euryales) của cây khiếm thực nói trên. Vị này mới đúng là vị khiếm thực nhưng còn phải nhập của Trung Quốc vì nước ta chưa thấy cây này. 2. Thân, rễ, củ phơi hay sấy khô của cây củ súng nhỏ Nymphaea stellata Wild, cùng họ Súng (Nymphaeaceae). Nhiều người và nhiều nơi vẫn dùng vị này với tên khiếm thực. a. Mô tả cây khiếm thực chính thức Khiếm thực chính thức là một loại cây mọc ở đầm ao, sống hàng năm, lá hình tròn rộng, nổi trên mặt nước, mặt trên màu xanh, mặt dưới màu tím. Mùa hạ, cành mang hoa trồi lên trên mặt nước, đầu cành có một hoa sáng nở chiều héo. Quả hình cầu, là chất xốp màu tím hồng bẩn, mặt ngoài có gai, đỉnh còn đài sót lại, hạt chắc, hình cầu, màu đen. b. Phân bố, thu hái và chế biến Hiện chưa thấy trồng ở Việt Nam. Tại Trung Quốc, cây được trồng ở ao đầm, có ở nhiều tỉnh, đặc biệt là các tỉnh giáp biên giới Việt Nam như Quảng Đông, Quảng Tây và Vân Nam. Tháng 9-10, hái quả chín về, xay vỡ, sảy lấy hạt rồi lại xay bỏ vỏ hạt, lấy nhân phơi khô hay sấy khô. c. Công dụng và liều dùng Ngoài công dụng làm thức ăn, trong Đông y khiếm thực được coi là một vị thuốc bổ, làm săn (thu liễm), có tác dụng trấn tĩnh, dùng trong các bệnh đau nhức dây thần kinh, tê thấp, đau lưng, đau đầu gối. Còn có tác dụng chữa di tinh, tiểu nhiều, phụ nữ khí hư bạch đới. Liều dùng: Ngày uống 10-30g dưới dạng thuốc sắc, thuốc viên hoặc bột. Theo tài liệu cổ, khiếm thực có vị ngọt, chát, tính bình, vào 2 kinh tỳ và thận. Có tác dụng bổ tỳ, ích thận, chỉ tả, sáp tinh. Chữa di tinh, bạch đới, đại tiện lỏng, tiểu tiện không chủ động. Đơn thuốc có khiếm thực Bài thuốc Thủy lục nhị tiên đơn, dùng chữa bệnh thần kinh suy nhược, di mộng tinh, hoạt tinh, lỵ mãn tính, viêm ruột mãn tính: Khiếm thực và kim anh tử, hai vị bằng nhau, tán nhỏ, thêm mật làm thành viên. Ngày uống 3 lần, mỗi lần 3-5g. Uống với nước nóng. Thủy là dưới nước, lục là trên đất. Vì khiếm thực mọc ở dưới nước, kim anh mọc ở trên đất, do đó có tên thủy lục đơn. Chú thích: Nhiều người ở ta vẫn dùng củ súng với tên khiếm thực. Thực tế hai cây khác hẳn nhau, lá cây củ súng có cuống dính vào đáy lá, lá không tròn, lại xẻ. Bộ phận dùng cũng khác nhau, một bên là hạt (khiếm thực thật), một bên là thân rễ (củ súng). Tuy nhiên cả hai đều có chất tinh bột, các hoạt chất khác chưa rõ. Nhân dân ta nhiều người vẫn dùng củ súng thay khiếm thực. Ngay cả Trung Quốc cũng mua củ súng của ta với tên khiếm thực. Cần chú ý nghiên cứu thêm. GS. ĐỖ TẤT LỢI

* THUỐC ĐÔNG Y CHỮA BỆNH TIM MẠCH

Hỏi: Vợ tôi bị bệnh tim, hay có các triệu chứng như hồi hộp, khó thở, tim đập không đều và chậm. Có người mách nên dùng bài thuốc với công thức: Đại táo 5 quả, gừng tươi 3 lát, mộc nhĩ ngâm nước ấm cho nở hết rồi rửa sạch, cắt nhỏ; Thịt lợn thái miếng, tất cả đem nấu chín, ăn vào buổi sáng, dùng liên tục trong 45 ngày. Xin hỏi bài thuốc trên có công dụng gì? Trường hợp như vợ tôi có dùng được không?

(Nguyễn Hoàng Mậu - Hà Nội) Trả lời: Bài thuốc này là một món dược thiện (món ăn - bài thuốc) rút ra từ kinh nghiệm dân gian Trung Quốc. Trong bài, đại táo vị ngọt, tính ấm, có công dụng ích khí bổ huyết, kiện tỳ hòa vị; Gừng tươi vị cay, tính ấm, có công dụng làm ấm tỳ vị, kích thích tiêu hóa và giải độc; Thịt lợn vị ngọt mặn, tính bình, có tác dụng bổ hư, tư âm, dưỡng huyết, nhuận táo; Mộc nhĩ đen vị ngọt, tính bình, có công năng tư âm ích vị, bổ khí cường thân, bổ huyết chỉ huyết. Kết quả nghiên cứu hiện đại cho thấy vị thuốc này thích hợp với những người bị bệnh tim mạch như cao huyết áp, vữa xơ động mạch, thiểu năng tuần hoàn tim và não... nhờ khả năng hoạt huyết, ức chế quá trình ngưng tập tiểu cầu, dự phòng tích cực tình trạng xơ vữa động mạch. Như vậy, bài thuốc này vừa cung cấp các chất dinh dưỡng bồi bổ cơ thể vừa có khả năng phòng chống một số bệnh lý, đặc biệt là bệnh tim mạch. Hơn nữa, các vị thuốc lại chính là những thực phẩm hết sức thông dụng, được chế biến dưới dạng món ăn vừa dễ dùng, lại khá hấp dẫn nên dễ được người bệnh chấp nhận. Theo chúng tôi, đối với trường hợp vợ bạn, đây là một món ăn - bài thuốc rất tốt. Tuy nhiên, nếu khẳng định là dùng sau 45 ngày sẽ khỏi bệnh thì e rằng chưa có căn cứ và không chuẩn xác, vì đến nay chưa có công trình nghiên cứu khoa học nào chứng minh điều này. Tốt nhất, nên sử dụng bài thuốc nói trên để dự phòng bệnh lý trong giai đoạn ổn định hoặc hỗ trợ điều trị khi bệnh tái phát. Thạc sĩ HOÀNG KHÁNH TOÀN

* NỔI MỤN Ở VÙNG DA LƯNG, CỔ, NGỰC

Hỏi: Từ 2 năm nay, bỗng nhiên vùng da sau lưng và vai, cổ, ngực của em nổi rất nhiều mụn, nặn ra có nhân màu trắng. Sau khi mụn hết thì để lại vết thâm kéo dài. Xin bác sĩ cho biết em bị bệnh gì và cách điều trị ra sao?

(Lâm Thư, Lò Đúc - Hà Nội) Trường hợp của em được chẩn đoán là bị mụn trứng cá thông thường chứ không phải mụn nhiễm trùng. Để hạn chế mụn phát sinh thêm, em cần giữ da sạch sẽ bằng cách tắm rửa thường xuyên, sau đó lau da thật khô. Giữ da thoáng mát, tránh để ra mồ hôi nhiều. Mỗi tối em có thể dùng một loại thuốc trị mụn nào đó chấm liên tục từ 3-6 tuần. Khi mụn đã lành và để lại vết thâm, có thể dùng thuốc Domina chấm lên vết thâm. Cần lưu ý không để ánh nắng chiếu vào chỗ thâm vì có thể sẽ làm vết thâm lâu mờ hơn. BS. HUỲNH HUY HOÀNG

* NAM GIỚI CAO TUỔI CÓ CẦN BỔ SUNG TESTOSTERONE?

Hỏi: Tôi 65 tuổi, gần đây cảm thấy khả năng tình dục giảm sút rất nhiều. Có người mách tiêm testosterone sẽ giúp cải thiện được phần nào. Xin bác sĩ cho biết với người cao tuổi như tôi, dùng phương pháp này có hại gì không?

(Lê K., Hà Nội) Trả lời: Nhiều ý kiến cho rằng nam giới cũng trải qua quá trình tắt dục (giống nữ giới trải qua thời kỳ mãn kinh) nên cần bổ sung testosterone. Sự thực là vào độ tuổi 40, nam giới cũng có những thay đổi về mặt thể chất và tâm lý. Nồng độ testosterone có giảm đi theo tuổi nhưng diễn ra từ từ, khác với nữ ở giai đoạn mãn kinh là hiện tượng phóng noãn cùng sự bài tiết hormone chấm dứt và tụt nhanh trong một thời gian ngắn. Nhìn chung, nồng độ testosterone trong máu bắt đầu dao động từ tuổi 30, nhưng tiềm năng sinh sản không giảm vì nam giới đến tuổi 70 vẫn có thể có con. Nồng độ testosterone mang tính cá biệt rất lớn giữa các nam giới, chỉ có khoảng 5% nam giới lớn tuổi có nồng độ testosterone thấp hơn mức được xem là bình thường đối với người trẻ. Nam giới bất kể tuổi nào, bệnh ở tinh hoàn hay ở tuyến yên (tuyến chi phối tinh hoàn) đều có thể làm giảm nồng độ testosterone. Nam giới bị suy tuyến sinh dục có thể có hiện tượng xương bị tiêu hao, rối loạn chức năng tình dục và giảm khối lượng cơ bắp. Việc điều trị bằng testosterone là cần thiết, nhưng nhiều công trình nghiên cứu về liệu pháp testosterone thay thế ở người cao tuổi cho thấy là không có lợi, cũng như có thể dẫn đến một số nguy cơ bệnh lý. Với nam giới lớn tuổi, điều trị bằng testosterone có thể gây kích thích tuyến tiền liệt phì đại lành tính, làm bộc lộ ung thư tuyến tiền liệt, làm trầm trọng thêm tình trạng ngừng thở ngắn và tái diễn trong lúc ngủ, kích thích tạo máu quá nhiều. Những dấu hiệu và triệu chứng của tình trạng giảm testosterone là ít mọc râu, phát triển mô mỡ, giảm khối lượng cơ bắp, có cơn bốc nóng, dễ kích thích, thay đổi khí chất, khó tập trung tư tưởng, trầm cảm, mệt mỏi, vú to ra và đau, rối loạn cương cứng. Tóm lại, bổ sung testosterone cho nam giới có tuổi để tạo nồng độ như khi còn trẻ là một vấn đề phức tạp và có nhiều ý kiến khác nhau. Với tuổi của bạn, việc sút giảm khả năng tình dục cũng là điều bình thường và không có gì đáng lo lắng. Theo tôi, bạn không nên dùng phương pháp bổ sung testosterone vì có khi còn dẫn đến những nguy cơ bệnh tật đáng ngại hơn. BS. ĐÀO XUÂN DŨNG