Tác giả : SK&ĐS
* KHOẢN ĐÔNG HOA
Trả lời:
C̣n gọi là Tussilage (Pháp) - Chassetoux (Pháp). Tên khoa học Tussilago farfara L. Thuộc họ cúc Asteraceae (Compositae). Chú thích về tên: Khoản có nghĩa là đến, đông là mùa đông, v́ đến mùa đông, cây nở hoa do đó có tên này. Khoản đông hoa c̣n có tên Latinh là Filius ante patrem, có nghĩa là con đứng trước cha, v́ hoa khoản đông hoa màu vàng, xuất hiện vào tháng hai khá lâu trước khi lá cây xuất hiện. Tên khoa học Tussilago do hai từ tussis có nghĩa là ho, và agere có nghĩa là đuổi v́ vị thuốc có tác dụng chữa ho. Tên cây ở Pháp c̣n gọi là chassetoux cũng có nghĩa là đuổi ho.
Khoản đông cho hai vị thuốc:
1. Hoa khoản đông - Flos Farfarae, thường gọi là khoản đông hoa, hái khi c̣n ở dạng nụ, hái xong phơi hay sấy ngay.
2. Lá khoản đông - Folium fafarae cũng được sử dụng, nhưng ít hơn.
Mô tả cây
Khoản đông là một loại cỏ nhỏ, sống lâu do thân rễ. Mọc hoang dại tại những nơi mát, cạnh miệng hố, trên cát hoặc trên đất sét từ vùng đồng bằng thấp đến vùng núi cao. Vào mùa xuân, từ gốc lá mọc lên những cán mang hoa dài 10-20cm, lá mọc so le, màu tím nhạt, phủ lên cán hoa thành h́nh vẩy. Đầu cán có một cụm hoa h́nh đầu màu vàng tươi, quanh có lá bắc màu đỏ nhạt. Giữa cụm hoa là những hoa lưỡng tính, xung quanh là hoa cái cùng màu vàng, h́nh lưỡi nhỏ. Quả đóng màu nâu, có sợi của lá dài. Sau khi hoa nở, lá mới xuất hiện, mọc thành ṿng, mang cuống dài, phiến lá h́nh tim, mép có răng cưa. Đường kính lá có thể đạt 15-20cm. Mặt dưới có lông, mặt trên bóng. H́nh giống h́nh chân con lừa, do đó tên cây tại một số nước châu Âu c̣n gọi là cây “chân lừa”.
Phân bố, thu hái và chế biến
Cây mọc hoang và được trồng ở Trung Quốc (Hà Bắc, Hà Nam, Hồ Bắc, Tứ Xuyên, Cam Túc, Nội Mông, Thanh Hải...) tại nhiều nước châu Âu (Pháp, Séc, Hungari...). Tại Việt Nam chỉ mới thấy có một số người trồng từ giống nhập của nước ngoài. Mùa thu hoạch hoa (trước khi hoa nở) từ tháng 2-4. Phơi hay sấy nhanh, bảo quản nơi khô mát. Lá thu hoạch sau đó. Hoa sau khi thu hoạch, thường cắt bỏ phần cuống dài, cụm hoa có đường kính 1-1,5cm, cánh hoa màu vàng tươi, quanh có lá bấc màu tím nhạt, đài hoa có những sợi tơ dài, thơm mùi mật, vị đắng, hơi nhớt.
Công dụng và liều dùng
Hoa và lá khoản đông là một vị thuốc được dùng lâu đời cả trong Đông y và Tây y. Theo tài liệu cổ, khoản đông có vị cay, ngọt, tính ôn, không độc, có tác dụng ôn phế, hạ khí, hóa đờm, chỉ ho, dùng trong những trường hợp ho khí đưa ngược lên, hầu tê, kinh giản, tiêu khát, khó thở. Cách đánh giá khoản đông, thay đổi tùy theo tác giả, Yên Quyền đời Đường nói: Hoa khoản đông trị phế khí súc bách, ho liên miên, ra đờm đặc, phế ung, ho ra máu. Giă Cửu Như đời Thanh lại nói: Hoa khoản đông vị đắng, chủ giáng, khí thơm chủ tán cho nên vào phế thuận khí lại thành huyết trong phế, là thuốc chủ yếu chữa những chứng phế hư, ho lâu, đờm đặc tanh hôi. Ngày dùng 6-12g dưới dạng thuốc sắc, dùng riêng hay phối hợp với nhiều vị thuốc ho khác. Có khi người ta dùng khoản đông hoa chế như sau: Khoản đông hoa sau khi loại hết đất cát, thêm mật ong (cứ khoảng 10kg khoản đông hoa, thêm 2,5kg mật ong). Ngâm trong 2 giờ. Sao lửa nhỏ cho đến khi hết hơi nước, sờ tay vào khoản đông hoa không c̣n dính tay. Tây y cũng dùng hoa khoản đông chữa ho hen. Thường dùng phối hợp với một số hoa khác trong thang thuốc ho (especes pectorales): Gồm khoản đông hoa, hoa bouillon blanc, hoa guimauve, hoa mauve. Tất cả trộn đều. Chế dưới dạng thuốc hăm trong 1 lít nước sôi.
Đơn thuốc có khoản đông hoa
1. Trị ho, khó thở: dùng khoản đông hoa, đốt lên hớp lấy khói. 2. Khoản đông hoa, bối mẫu, tang bạch b́, tử uyển, tỳ bà diệp, bách bộ, quát lâu can, thiên môn đông, hạnh nhân. Các vị bằng nhau, thái nhỏ, trộn đều. Dùng từ 6-12g hỗn hợp này, thêm nước 500ml, đun sôi. Giữ sôi 3 phút. Chia nhiều lần uống trong ngày.
GS. ĐỖ TẤT LỢI
* ĐẶC THÙ ĐỜI SỐNG T̀NH DỤC Ở NGƯỜI CAO TUỔI
Trả lời: Đời sống t́nh dục của người cao tuổi chịu ảnh hưởng của những yếu tố sau: Sự thay đổi về thể chất sức khỏe: ngoại h́nh giảm đi sự hấp dẫn, nhiều bệnh đặc trưng của tuổi tác xuất hiện như: bệnh tim mạch, tiểu đường, viêm khớp, u tuyến tiền liệt... Đặc biệt người phụ nữ c̣n chịu gánh nặng của tuổi tác nặng nề hơn do sinh đẻ, những khó chịu của tuổi măn kinh, các bệnh thường gặp như loăng xương, ung thư cổ tử cung, ung thư vú... Sự thay đổi về t́nh dục: Khả năng cũng như đáp ứng t́nh dục cũng thay đổi theo tuổi tác ở cả nam lẫn nữ; Có xu hướng ít thúc bách hơn. Những bệnh mạn tính và t́nh trạng sức khỏe suy giảm chắc chắn đă làm giảm bớt hoạt động t́nh dục. Tuy nhiên, nguyên nhân suy giảm hoạt động t́nh dục ở người cao tuổi là do ảnh hưởng của nền văn hóa xă hội nhiều hơn là do những biến đổi sinh học. Sự hẫng hụt do mất người bạn đời: Đây là một trong những biến cố quan trọng nhất trong đời sống của người có tuổi. Sau tuổi 60, số góa vợ góa chồng tăng lên nhiều gây ra những biến động tâm lư nặng nề, ảnh hưởng đến sức khỏe t́nh dục ở lứa tuổi này. Với phụ nữ, cường độ và thời gian của những đáp ứng t́nh dục giảm dần do nồng độ hormone giảm, gây ra những thay đổi về giải phẫu ở cơ quan sinh dục và vú (giảm độ nhờn âm đạo, kích thước âm vật nhỏ đi, niêm mạc âm đạo teo...). Để duy tŕ đời sống ḥa hợp ở người có tuổi th́ người bạn t́nh cần có hiểu biết về văn hóa ứng xử (biết quan tâm), hiểu biết về t́nh dục và có một sức khỏe phù hợp với tuổi tác. Với nam giới, một nguyên nhân thường gặp gây giảm sút ham muốn t́nh dục là cuộc sống vợ chồng đơn điệu, nhàm chán, ngoài ra c̣n có những yếu tố kinh tế xă hội khác như mải mê làm ăn, theo đuổi sự nghiệp, mỏi mệt về tinh thần và thể chất. Những thay đổi sinh lư về đáp ứng t́nh dục ở nam giới cũng tương ứng như nữ chậm cương cứng hoặc cương cứng không hoàn toàn, hiện tượng xuất tiết ở đầu dương vật trước lúc xuất tinh giảm hoặc không c̣n, giai đoạn b́nh nguyên (không kích thích nhiều) kéo dài hơn do đó khả năng kiểm soát được nhu cầu xuất tinh tốt hơn người trẻ... và có thể không xuất tinh trong vài lần giao hợp. Một đặc thù khác về t́nh dục ở người có tuổi là không thể coi nhẹ đời sống t́nh cảm. Những cử chỉ yêu đương, âu yếm, chiều chuộng nhau vừa cần thiết, vừa có giá trị cho sự an sinh của họ. Pascal đă nói: “T́nh yêu không có tuổi”, có nghĩa là dù ở tuổi nào vợ chồng cũng phải thể hiện sự cần thiết đối với nhau. Nhu cầu t́nh cảm có thể được thỏa măn hoàn toàn mà không nhất thiết phải có hành động t́nh dục theo nghĩa hẹp là giao hợp. Nhu cầu che chở và được che chở, nhu cầu gắn bó với người khác, nhu cầu được chia xẻ niềm vui, nỗi buồn là những nhu cầu không bao giờ tan biến theo thời gian.
BS. ĐÀO XUÂN DŨNG
* BỆNH MIGRAIN
Trả lời: Bệnh Migrain là một rối loạn vận mạch năo. Đến nay y học vẫn chưa t́m ra được nguyên nhân thực sự nên bệnh nhân hầu như phải uống thuốc suốt đời. Không có bác sĩ nào điều trị dứt bệnh này được cả. Bạn nên đi chụp h́nh xoang và khám bác sĩ Tai Mũi Họng để chẩn đoán chính xác bệnh, v́ có thể bạn bị nhức đầu do viêm xoang một bên. Ngoài ra, chứng cao huyết áp cũng gây nhức đầu, nên bạn phải uống thuốc hạ áp có theo dơi và làm xét nghiệm máu để loại trừ lượng mỡ trong máu tăng cao. Điều trị làm giảm lượng các chất béo ấy sẽ giúp huyết áp ổn định và ít tăng cao hơn, từ đó có thể giảm bớt được nhức đầu.
BS. DƯƠNG MINH HOÀNG
* VÔ KINH THỨ PHÁT Hỏi:
Trả lời: Mất kinh 3 tháng có thể gọi là vô kinh, đây là một vấn đề khá phức tạp trong bệnh lư phụ khoa. Trường hợp của cháu gọi là vô kinh thứ phát, nếu như trước đó đă có kinh nhiều tháng rồi. Nói chung ở tuổi dậy th́, kinh nguyệt dễ bị rối loạn do những stress về tâm lư, chế độ luyện tập quá sức, sống trong môi trường khó khăn, dinh dưỡng thiếu thốn... Bác sĩ có thể điều trị bằng cách tiêm nội tiết tố hoặc uống thuốc loại progestin; như tiêm bắp progesterone 25mg trong 7 ngày. Khi ngưng tiêm, kinh nguyệt sẽ có trở lại và không ảnh hưởng ǵ về sau này. Các trường hợp mất kinh khác phải đến bác sĩ chuyên khoa khám để có hướng điều trị thích hợp. GS. PHẠM GIA ĐỨC